Yon fanm ki rive jwenn yon blan soti avè l vle di reyisit nan je anpil nan nou. Si yo ta rive marye menm, nou kwè fanm lan leve atè a. Yon mantalite konsa se gwo traka nan lit pou ede tifi ak jèn fanm vin mèt tèt yo an Ayiti. Non sèlman li ranfòse lide se yon gason pou yon jèn fanm tann ki pou responsab lavi l nan plas li, men tou si gason sa a se yon blan, li sove. Kidonk, jèn fanm ta dwe mache chèche benediksyon sa a maten midi swa nan tout pye sen. Epoutan, sòti ak yon blan poukont li p ap janm yon kritè reyisit e nonplis sa pa ka sifi pou asire byenèt jèn fanm.

Nou gen tandans nan kilti nou marye koulè po klè ak richès. Petèt sa gen rapò ak istwa nou kòm ansyèn koloni, men depi nou wè blan nou wè lajan ak pouvwa.  Pèsepsyon sa a poukont li se sous anpil pwoblèm nou souvan pa bay enpòtans nan sosyete nou an, poutan li trennen gwo danje dèyè l. Nou gen yon long istwa ak etranje k ap debake sou tè peyi Dayiti depi byen anvan sosyete sa a te kreye. Jounen jodi a, katastwòf natirèl, enstabilite politik ak lamizè se twa nan pi gwo faktè ki mennen etranje an Ayiti nan lide pou ede peyi a devlope. Pi souvan anpil nan moun sa yo (majorite gason) vini pou travay, men tou pou pran plezi yo nan kouche valè jèn fanm ayisyèn yo kapab anvan y al jwenn fanmi yo osnon retounen nan peyi yo. Sa rive tou, genyen ki tonbe damou osnon ki ansent yon jèn fanm ki oblije yo rete ansanm ak jèn fanm sa a.

Piske jouk jounen jodi a nou kontinye leve tifi pou gason okipe yo, anpil jèn fanm fòse tèt yo kwè soti ak yon etranje se yon akonplisman. Nan tèt yo, se yon dekabès yo fè lè yon blan entèrese ak yo pakse non sèlman y ap ka jwi de stati finansye etranje sa a men koulè po a tou ka yon gwo satisfaksyon paske y ap ka fè ti milat. Se tankou renmen ak yon blan ta otomatikman mete yon fanm nan yon lòt klas sosyal osnon ta ogmante valè l ta genyen nan je moun nan sosyete a. Pèsepsyon sa a danjere anpil paske li baze sou yon gwo manti. Transfè pou soti nan yon klas sosyal pou pase nan yon lòt la pa fèt fasil konsa. Menm si maryaj ta ka asire yon jèn fanm dwa legalman pou pataje sa blan sa a ta posede, li pap janm sifi pou fè l tounen yon boujwa jispaske l ap soti ak yon blan. E menm si jèn fanm sa a ta yon milat deja, li p ap ase pou mete l nan klas blan (paske nou gen tandans kwè se sèl ti malerèz k ap chèche blan).

Se vre kondisyon lavi w ka chanje tanporèman nan peryòd w ap frekante yon etranje ki gen anpil privilèj ekonomik ak sosyal. Tankou si w pa t konn manje byen, ou ka pa gen pwoblèm manje ankò piske pi fò ladan yo gen ase mwayen finansye minimòm pou yo viv, kidonk ou ka manje ak yo. Si w pa t gen aksè ak lwazi deja, tankou al nan plaj ki pratikman se yon liks nan yon peyi ki se yon zile, lè yo prale ou ka pwofite. Si w pa t konn pati deja, lè y ap pati yo ka mennen w ak yo. E menm si w ta gen aksè ak tout bagay sa yo deja men w ta vle moun kwè zafè w ap mache paske w ap soti ak yon blan, yo ka trennen w dèyè yo tout kote yo prale. Men sa petèt mantalite sa a minimize nan yon chwa konsa, youn nan privilèj sa yo pa ase pou amelyore lavi yon jèn fanm tout bon. Paske lajan blan an ap fè a pa lajan l. Bèl kay kote blan sa a rete nan zòn sèl machin rantre yo pa kay li e sa menm nan maryaj. Stati sosyal ak frekantasyon sa ka ba ou lè moun wè w ap soti ak blan sa a pa p janm sifi pou kreye respè ou vle pou tèt ou a ni santiman ke w rive ak pwòp kouraj ou.

Ou ka gentan kouri di ou menm ou pa nan soti ak blan osnon gentan vle bay jèn fanm ki nan sitiyasyon sa a vye non pou ka montre w pi bon. Men malerezman m ap kouri di w, nou pa t ap fè yon konpetisyon ni se pa objektif atik la sa. Li klè kou dlo kòk nan tèt nou, chak grenn moun gen libète renmen ak moun yo vle nenpòt koulè, sèks, klas sosyal ak tout lòt kritè yo ta vle moun sa a genyen. Men sa n ap batay pou chanje, se pa kite presyon sosyete a fè plis jèn fanm kwè yon blan ka chanje lavi yo nan plas yo, paske premyeman koulè po l e dezyèman li gen lajan. Paske yon tèl mantalite vòlè pouvwa, kapasite ak espwa yon jèn fanm ka devlope pou l vin mèt tèt li e bati pwòp richès pa l.

Bèlnègès, gen anpil jèn fanm ki pran nan pyèj sa a sosyete a fè yo kwè k ap chanje lavi yo. E menm si anpil ladan yo poko ka rive aksepte sa ki rive yo a osnon pa ka soti tèt  yo nan sèk visye sa a, yo konnen jan sa pi difisil pou yo vin mèt tèt yo aprè. Ou gen tout libète w pou w sòti ak moun ou vle, men sonje pa gen pyès gason ki ka chanje lavi w nan plas ou, pe enpòt koulè l ta genyen an ak valè byen materyèl li te ka posede.

 Atik: Krissy

Foto: Njideka Akunyili Crosby

Comments

comments