Sista soti nan mo anglè “sister” ki vle di sè. Lè yon fanm rele yon lòt fanm sista, se pou montre jan youn alèz ak lòt e jan youn zanmi lòt. Poutan lakay nou, pi souvan fanm nou rele sista yo, se fanm ki nan baz tripotay nou, fanm nou kontre pou monte sou do lòt fanm, detwi repitasyon yo, ak kreye pyèj pou n ka vanje yo, jis pou nou ka pase pou pi bon. Nan bouch an pakèt nan nou fanm an Ayiti, sista se nich malediksyon nou kreye pou nou derespekte lòt fanm nan kreye konpetisyon ki initil. Sa se yon danje, paske relasyon fanm ak fanm pa ka youn nan pi gwo menas pou byennèt fanm ak tifi.

“Vini m pale w sista, m gen nyouz pou ou”, fraz sa a se envitasyon souvan nou itilize pou monte sou do lòt fanm pou kòche po do yo nan bouyi zen ak fè yo menas. Se vre n ap goumen kont yon sistèm ki bay gason plis privilèj pase fanm ak tifi, men li klè, pou anpil nan nou fanm ki poko konprann batay la, fanm parèy nou se pi gwo lenmi nou. Nou tounen pwòp pwazon pou tèt nou ak lòt fanm ki nan antouraj nou. Se yon abitid konsa ki esplike pi gwo twomatism nan lavi fanm ak tifi souvan marye ak relasyon yo gen ak manman yo, sè yo, tifi ki nan lekòl la, kouzin yo osnon yon fanm ki nan antouraj pwòch yo. Nou tounen pi gwo lenmi pwòp tèt nou san nou pa konnen, e piske nou pa konprann sa, nou met ansanm ak lòt fanm nou rele sista yo, pou nou fè fanm ak tifi plis mal.

Nou jije lòt fanm parèy nou pi rèd pase tout lòt moun. Nou mete ansanm ak gason ki gen movèz entansyon pou tann pyèj pou fanm ak tifi. Se sa ki lakòz pafwa, yon fanm ki ta nan yon pozisyon nou poko ye tounen yon bèt nwa nan je nou. Nou anvye fanm parèy nou pou nenpòt bagay, souvan bagay ki san sans tankou rad yo mete, makiyaj yo pran, jan yo pale, konbyen tan yo pase ak yon nèg, elatriye, jis paske yo se fanm. Nou pa fè konpetisyon pou nou gade kiyès ki ka fè pi gwo mwayèn nan klas la osnon kiyès k ap rive fè pi bèl reyalizasyon ak fòs kouraj li, men nou krisifye fanm parèy nou paske nou kwè nèg pa nou pi bon pase nèg yo osnon pou sa yo deside fè ak kò yo. E lè nou kontre sista nou an pita, nou pataje layèn ak anvi ki nan kè nou an ak li konsa nou asire nou, se pa sèl nou ki rayi fanm sa a, men sista nou an rayi l tou.

Menm si fanm sa a pa ta fè nou pyès mal, nou gen pou rele tout baz sista nou an pou nou fè ti pil gwo pil sou do l. Kidonk, fanm sa a pa gen yon sèl lenmi, li gen yon baz fanm ki pa vle wè l e ki vle fè l mal. Pa gen anyen ki pi grav pase sa, paske yon konpòtman konsa, se yon gwo chaj nou pa wè, men ki pran anpil plas nan lavi lòt fanm e ki menase byennèt yo ak lavi yo. Se yon menas pou nou tout, paske rezilta yon konpòtman konsa ale pi lwen ke sa n ta ka panse. Pa ekzanp, li nòmal pou wè nan enstitisyon piblik yo, lè yon fanm vin devan nou, nou sèvi l mal jis paske li se fanm paske nan tèt nou fanm se lenmi nou, epi pita nou jistifye sa ak sista nou an pou nou ka montre se lòt fanm nan ki antò.

Nou jije lòt fanm parèy nou pi rèd pase gason jije nou!

Anpil fwa, nou monte tèt baz lòt fanm nou rele sista yo pou nou fè vyolans fizik sou lòt fanm. Nou mande yo goumen lè nou konnen yo p ap ka defann tèt yo. E si nou pa ta ka bat fanm sa a pou kont nou, nou tann pyèj pou li osnon nou mande mari nou pou bat yo. Sa rive menm sou rezo sosyo yo, pi souvan kòmantè ki pi denigre fanm sou Facebook, Instagram, elatriye se baz fanm ki sista ki kache dèyè ekran yo k ap joure ak kritike fanm parèy yo.

Yon konpòtman konsa se youn nan pi gwo obstak pou byennèt ak reyisit lòt fanm paske nan tèt anpil nan nou, se nòmal pou nou bare lawout, imilye, joure pase nan rizib, ak denigre yon lòt fanm jis paske l se fanm. Mete sou sa, gen an pakèt fanm ki “fake” ki pa gen baz tripotay, men pou ka gen atansyon ak validasyon lòt moun sou rezo sosyo yo, yo rele lòt fanm sista. Souvan, se pou ka montre yo alamòd (met hashtag #sisterhood), osnon pou montre y ap sipòte lòt fanm parèy yo, men nan fon kè yo poutan se jalouzi ak konpetisyon. Tou lè de konpòtman sa yo se gwo danje pou lavi fanm ak tifi.

Li lè pou nou reyevalye relasyon n ap gen ak lòt fanm nou rele sista yo. Nou pa ka zanmi sèlman pou nou menase osnon detwi lavi lòt fanm. Sista pa vle di monte sou do lòt fanm pou bagay san sans, ki souvan pa regade nou. Sista pa nonplis vle di itilize fanm pou n ka fè moun wè n paske san validasyon moun, nou pa kwè nou enpòtan. Pa gen anyen ki mal nan kontre lòt fanm parèy nou pou diskite ak pale sou koze ki konsène nou sèlman. Men, bèlnègès, fanm ou rele sista yo, lè w kontre yo asire w se pawòl ki ka ede nou grandi nou pale nan chèche mwayen pou kase chèn ki mare nou yo. Tankou pale sou rèv, pwojè ak strateji nou pou n ka amelyore lavi nou. Sista sa a ap plis nan avantaj ou e l ap patisipe nan byennèt lòt fanm nan sosyete a.

Atik: Krissy

Comments

comments