Sa w t ap di si m ta di w, ou pa bezwen santi w oblije pou mande gason anyen? Wi pa mande gason anyen! Kòmanse sou manje, pase pran rad w ap mete rive sou kado ou ta renmen resevwa, gason pa dwe w anyen e se pa djòb ou pou chita la ap mande yo. Sosyete a fè nou konprann depi tou piti, antan ke fanm se gason ki dwe pran swen nou. Sa vin parèt nòmal paske nan tout antouraj nou, se pi souvan imaj sa a sèlman nou wè de relasyon gason ak fanm. Nou vin kwè lè n ap grandi se yon bagay otomatik pou nou toujou nan mande gason tout sa n bezwen tankou yo dwe nou sa jouk tan nou mouri. Poutan nan reyalite a, relasyon moun ak moun pa mache konsa vre. Yon relasyon kote youn vle gade lòt kòm egal pa ka mache kote youn ap bay, lòt la ap pran.

khali

Se pa sèl lakay nou an Ayiti sa konsa, kote fason panse sa a tabli kòm yon bagay ki nòmal. Nan plizyè lòt sosyete yo fè fanm kwè si yo ofri osnon bay kò yo, sa sifi pou yo kòmanse mande gason pou okipe de lavi yo nan plas yo.  Men plizyè nan sosyete ki avanse deja yo konprann depi kèk tan, modèl sa a pa mache e li kite ni gason ni fanm ak anpil fristasyon ki fè plis mal ke byen.  Men nan sosyete pa nou pa bò isit, nou poko janm vle chita pou kesyone fenomèn sa a. Nou poko janm ka rive aksepte se youn nan pi gwo chay ni gason ni fanm ap pote depi nan vant manman yo ki twòp pou yo e ki lakòz yon gwo dezekilib sosyal.

Sa tèlman grav e parèt nòmal, yon tifi ka panse pa gen lòt fason pou relasyon l ak ti gason kòmanse si se pa nan mande. Depi tou piti anndan kay la, li leve li wè manman l toujou ap tann papa a pou bay kòb pou fè e defè. Menm si papa a pa ta la pou yon rezon ou pou yon lòt, se ta manman an k ap bourike pou leve l, sosyete a fè manman an kwè efò l ap fè yo p ap janm ase, kidonk li toujou an atant yon gason ki pou vin fè sa l ap fè yo pou pitit li. Premye imaj sa a gentan trase ekzanp sou sa n ap ret tann de pitit fi nou pita e si l ta gen malè pa swiv ekzanp sa a, li twò pitit pou l mouri. Lè tifi sa a kòmanse grandi, nou fè l kwè toutotan yon gason pa ba l yon bagay, gason an pa renmen l vre kidonk li pa dwe nan pale ak yon moun konsa. Presyon sa a fè jèn fanm otomatikman yo rankontre yon gason, premye sa yo fè, se mande gason an yon bagay paske nan tèt yo, se konsa yo ka konnen si wi ou non yo enpòtan pou moun nan kidonk pou yo konn si pou yo kite gason an kouche yo ou pa.

Gason yo menm ki konn sa, vin devlope taktik toujou bay yon ti bagay sitou nan kòmansman relasyon yo ak fi yo. Nou fè gason kwè toutotan yo ka jwenn plis fanm pou yo kouche nan bay yon ti bagay menm si bagay la san valè, se pi bon mwayen pou yo santi yo gason. Kidonk y ap bay ak sèl entansyon pou pran paske sosyete a fè yo kwè tan yo kouche plis fanm se tan yo gen plis valè kòm moun. Pandan l ap di jèn fanm yo, si w kouche ak anpil gason valè w ap diminye kidonk toujou mande mesye yo, men gad si w ka omwen jwenn yon sèl ladan yo ki ka toujou ba w pou moun ka respekte w. Fason panse sa a gen yon gwo ganje ladann paske li fè nou kwè fanm natirèlman se pwopriyete prive gason san l pa ofri nou okenn lòt altènativ.

Si nou gade rezilta fason panse sa a kontinye ap bay nan sosyete a, se rèl. Jèn fanm pase lavi yo ap mande, ap chèche gason ki pou okipe yo. Yo debousole, nou fè yo tounen mandyan menm si yo pa konn sa y ap mande a sa l ap itil yo. Jèn fanm pa ret ak gason paske se moun sa yo vle toutbon, dayè nou asire yo pou yo pa janm konn sa yo vle paske se yon obligasyon pou yo toujou pran moun ki ka bay plis la, souvan ki pa moun ki ka ede jèn fanm sa a epanouyi osnon grandi. Jèn gason gen anpil fristasyon tou paske yo konn fin bay yo pa jwenn anyen, e lè yo rive aprann valè yo pita pa chita sou konbyen fanm yo te pran, se gwo katastwòf yo pa ka jere e sa vin debouche sou vyolans, sou rayi fanm, sou vyòl ak asèlman ak anpil lòt gwo pwoblèm ankò.

Wi, se vre n ap viv nan yon sosyete kote gason gen plis privilèj pase fanm depi lontan. Dayè jouk jounen jodi a, gen manman k ap kite tifi nan kay pou voye ti gason yo lekòl pito, paske paran sa yo kwè ap gen yon nèg kanmenm k ap okipe tifi a pita jis paske li gen yon bouboun. Yon lòt bò gason ki gen ti byen materyèl paske yo te gen aksè ak edikasyon sèvi ak sa pou abize de inosans jèn fanm, toupizi konsyans yo ak mantalite ba yo tout sa yo bezwen pou kouvri pwòp feblès pa yo. Men si nou vle redui privilèj yon gwoup pou l fè l egal ak lòt la, nou pa ka kontinye nan lojik youn achte lòt la, kidonk gason ap toujou ka gen fanm depi yo gen yon bagay materyèl yo ka bay e fanm dwe toujou mande paske gason dwe yo sa e sèk fristasyon ap toujou kontinye.

Men bèlnègès, pa kwè m kwè kapasite w, si w vle ou ka kase chèn sa a pou tèt ou. Jodi a kòmanse di tèt ou, ou pa bezwen anyen nan men pèsonn osnon si yon moun ap ba w, asire w ou met mwatye pa w la san kò w pa konte ladann. Wi fòk ou manje, bwè ak abiye, m konnen fòk ou viv men pa defini avni w sou sa w pral mande gason. Kwi w ap toujou rete vid paske menm si gason ta fè w vwayaje, ba w manje, bati kay pou ou, sa yo poukont pa yo p ap janm konble w. Yo p ap ase pou fè w tounen fanm ou vle tounen an. Sa ap ba w anpil validasyon nan men sosyete a, sa ap fè w gen anpil zanmi, ki petèt sèl rezon zanmitay la se pou gen nèg sa a tou. Men nan fen jounen an, lè w ak tèt ou w ap santi w vid, menm si w ap vle fòse tèt ou kwè se manti ou anfòm, men w ap santi gen yon bagay ki manke e bagay sa a, se fòs kouraj ou, efò ou te dwe fè pou rive kote w ye a, santiman ke w te reyalize yon bagay k ap toujou manke w. Pa di sa pa anyen, w ap ka viv ak sa, paske pa gen anyen k ap janm ase ni konble w si depi jodi a, ou pa aksepte sèl moun pou w mande se tèt ou.

Atik: Krissy

Foto: Saddi Khali

Comments

comments