Règ tifi ak fanm se youn nan pi gwo sijè tabou an Ayiti. Nou wont pale de dosye sa a paske nan tèt anpil nan nou, règ fanm se yon bagay ki sal e ki dwe ret nan kache. Atitid sa a fè anpil tifi leve san enfòmasyon ki te kapab itil yo sou règ yo. Soti anndan lakay rive sou ban lekòl, pi fò mesaj tifi ak fanm kontre pandan y ap grandi fè yo kwè règ yo se yon pwoblèm, mete sou sa yo dwe wont lè yo genyen l. Li lè, li tan pou nou sispann pale de règ tankou nou te nan epòk grangrann nou, paske konsepsyon nou gen de règ fè tifi ak fanm nan sosyete a plis mal pase byen.

Se pa pale nou pa pale de règ fanm ditou an Ayiti. Nou pale de li, men lè nou resi fè sa se pou pase sa nan betiz nan kontinye fè kwayans ki san fondman, pi souvan kwayans ki baze sou relijyon kontinye rabese fanm ak tifi, paske se yo sèl ki gen règ yo. Lè konsa, nou ranfòse sèk entèdiksyon an k ap domine lavi fanm nan tout domèn nan sosyete a, ki ap dikte sa yon fanm ka osnon pa ka fè, sitou lè li gen règ li. Sa se yon gwo diskriminasyon ki kontinye afekte lavi tifi ak fanm chak jou, paske lasyans pwouve règ poukont li pa ka anpeche yon fanm fè yon travay, sèl nan ka kote fanm sa a ta gen konplikasyon sante lè l gen règ li.

Chak 28 Me, toupatou nan lemond yo selebre jounen entènasyonal ijyèn pandan règ nan lavi fanm. Yo selebre jounen sa a pou envite moun chanje lide sou sijè a pou yo ka jwenn plis enfòmasyon. An menm tan tou, jounen sa a ede moun reflechi sou tout tabou ki gen sou règ nan plizyè sosyete. An Ayiti, nou prèske pa tande pale de jounen sa a, poutan lakay nou tifi ap rate jou lekòl paske yo pa gen aksè ak kotèks ki pwòp e ki gratis yo ta ka itilize nan peryòd sa a. Sa lakoz anpil tifi menm rive kite lekòl, sa ki lakoz ti gason yo pase devan yo nan prèske tout statistik edikasyon nan peyi a. An palan de statistik, se yon sijè ki tèlman pa entèrese nou, prèske pa gen okenn chif ki disponib sou kesyon sa a an Ayiti.

Pou pi piti chak fanm gen pou pase 42 zan nan lavi l ak règ li.

Poutan, pou pi piti chak fanm gen pou pase 42 zan nan lavi l ak règ li. Chak ane, fanm ak tifi ki gentan fòme gen pou pi piti 13 peryòd, kote kò yo ap travay pou yo kapab gen règ yo. Men lakay nou, nou pa pale de règ pou nou fè tifi ki genyen l pou premye fwa, konprann pwosesis kò yo ap gen pou sibi chak lè peryòd sa a rive. Yon chanjman ki enpòtan anpil ki te ka ede yo konprann konpòtman ak imè yo ka gen nan moman sa a ki ka afekte pwodiktivite yo. Okontrè, nou itilize sa pou nou joure ak imilye fanm. Anvan anyen n ap mande fanm si yo gen règ yo pou nou ka pase emosyon yo nan rizib. Menm si yo pa ta nan peryòd kote kò yo ap fè chanjman òmonal sa a, si yo ta fache osnon eksite souvan, nou fè yo kwè se pa emosyon ki nòmal lakay fanm.

Nou pa nonplis pale de règ pou nou montre fanm kòman yo ka pran swen kò yo pandan yo gen règ yo, men nou fè yo wont si mak san an ta parèt nan rad yo, tankou se pi gwo peche yo te ka fè. Poutan, se paske pi souvan pa gen pèsonn ki montre tifi ak jèn fanm kòman yo ka mete kotèks la byen e chak kilè pou yo chanje l pou sa pa rive yo. Pa paske yo dwe wont de sa, men paske se yon sitiyasyon ki ka enkonfòtab pou yon moun santi kò l mouye ak san. Ni nou pa montre yo kòman gen jou, san an ap gen pou vini pi fò pase yon lòt pou yo prepare pou sa. Mete sou sa, lawont ak laperèz nou mare ak règ nan kilti nou fè tifi ak fanm pè poze kesyon si yo ta remake yon bagay ki pa ta nòmal nan kò yo lè yo gen règ yo. Konpòtman sa a ak anpil lòt ankò nou gen lè fanm gen règ yo, fè tifi ak fanm ki gen konplikasyon lè règ yo tankou vant fè mal, doulè nan senti, vomisman, tèt fè mal, elatriye ap soufri nan silans. Mantalite sa a danjere anpil paske olye nou bay fanm ak tifi enfòmasyon ki te ka itil yo e menm sove lavi yo anba vye enfeksyon ki ka gen anpil enpak sou sante yo pita, se lawont ak entèdiksyon nou ofri yo ki rann yo plis vilnerab.

Li lè pou nou sispann pale de règ sèlman pou nou kraponnen tifi nan fè yo kwè yo tounen yon danje otomatik nan je gason depi jou yo fin gen règ yo pou premye fwa a. Règ poukont li pa ka ansent pèsonn. Nou pa ka vle pale de règ sèlman pou nou pini fanm jis paske nan moman sa a yo ka pa vle bay gason plezi. Li lè pou nou sispann fè jèn fanm kwè tout sa ki natirèl nan kò yo se yon bwat peche k ap gen pou trennen imilasyon dèyè yo pandan tout lavi yo. Si nou gen pou wont, wont de jenerasyon tifi k ap leve san aksè ak bon jan enfòmasyon yo ka konprann ak sèvis ki abòdab ki bay nan lang manman yo, ki ta ka ede yo pran swen kò yo e rete an sante.

Atik: Krissy

Foto: Lina Rigney Thorlblom

Comments

comments