Gen an pakèt tifi an Ayiti, kò yo devlope plis pase laj yo. Yo ka bay enpresyon yo pi gran poutan yo timoun toujou, se sa ki fè yo rele yo gwo zo. Malerezman, anpil nan yo se jibye gason predatè ki pare pou fè dapiyanp sou yo, nan pran pretèks yo pa sanble ak timoun. Sa tèlman otomatik lakay nou pou nou jije fanm, nou bay tifi sa yo pote chay la nan panse se yo ki koupab. Poutan, nou tout ta dwe fè yon sèl vwa pou nou rele bare dèyè vanpi sa yo k ap chèche fini ak pitit fi nou yo.

Se pa paske yon tifi ki gwo zo twò anlè ki fè gason ap kouri dèyè l. Se pa paske li aji pi gran ke laj li nonplis ki fè gason ka dèyè pwofite de inosans li. Se pa nonplis paske li abiye ak rad ki montre jan kò l gentan devlope ki bay predatè dwa pou manipile l pou jwenn sa yo bezwen an. Gason k ap chèche tifi gwo zo ki poko gen eksperyans ki ka defann tèt yo konnen byen sa y ap fè a. Yo konnen poukisa se tifi sa yo, yo chwazi kòm tagèt yo. Yo konnen se paske sosyete a yon kote ba yo dwa pou yo pyafe e pou yo pwofite jan yo vle de kò fanm. Yon lòt bò, yo konnen tou se paske yo pa gen kont pou rann pèsonn kidonk y ap pedale. Poutan, jouk jounen jodi a pitit fi nou yo ap peye po kase a.

Pou anpil nan nou, li nòmal pou gason wè fanm tankou yon mòso vyann, yon bagay yo ka fè sa yo vle ak li lè lide yo di yo. Kidonk, sa vin fè anpil gason pa ka wè fanm tankou moun, si yon fason ou byen yon lòt fanm sa a pa ta fanmi yo tankou sè yo osnon manman yo. Anpil nan gason nan antouraj nou pa panse fanm se moun menm jan ak yo. Li prèske enposib pou yo pa ta wè fanm tankou yon jibye seksyèl otomatik nan tèt yo.

Li fasil pou jwenn yon timoun ki gen 13 ou 14 lane ki devlope plis nan kò l pase yon lòt ki gen menm laj ak li.  Nan ka tifi yo, pi souvan se tete yo ki grandi plis, senti yo vin pi laj osnon dèyè yo vin men gwosè. Sonje jan sosyete a seksyalize tout pati sa yo nan kò fanm. Pa ekzanp, anpil gason pa ka wè tete yon fanm san yo pa panse tete sa yo la pou yo ba yo plezi sèlman. Kidonk, lè predatè sa yo wè siy sa yo nan kò yon tifi, tout sa ki nan tèt yo se pwofite. Menm si kou yo pale ak timoun sa a, yo ta wè se yon timoun sa p ap ase pou frennen pi fò ladan yo. Se pèsepsyon sa a anpil gason gen de fanm nan, tankou fanm se te manje yo a, ki jwe anpil nan rann tifi gwo zo plis vilnerab nan je predatè.

Anvan nou rive chanje fason gason wè fanm nan sosyete a, plizyè jenerasyon tifi ap gen pou grandi anba je awousa sa yo. Paske sa ap pran anpil tan ak anpil batay pou nou leve ti gason ki wè fanm tankou moun ak tifi ki konn valè yo. Se pou sa li kapital pou nou pwoteje tifi tout jan nou kapab. Fòk nou pwoteje tifi gwo zo paske souvan abi yo sibi pandan yo timoun konn sifi pou dewoute yo e anpeche yo tounen fanm yo ta dwe tounen an. Nenpòt jan yon tifi ta santi li gentan demwazèl paske kò li gentan devlope, si li poko majè nou menm ki nan antouraj li dwe fè tout sa nou kapab pou nou pwoteje li.

Pwoteje tifi pa vle di sere yo osnon kraponnen yo nan fè yo pè relasyon ak gason. Ni menase yo nan fè yo wont chanjman k ap fèt nan kò yo a. Pwoteje tifi vle di fè yo konnen piske yo timoun toujou li ka pi fasil pou yon moun manipile yo pou pwofite de yo. Aprann yo gason k ap fè yo avans nan felisite yo osnon montre li entèrese ak yo souvan se paske yo vle kouche yo. Fè tifi gwo zo konprann kò yo ki devlope avan lè pa yon pwoblèm, men yon gason ki itilize sa souvan pou pale ak yo se paske li vle pwofite de inosans yo. Pa kache pitit fi nou enfòmasyon sa yo ki ka pwoteje yo e garanti yo yon meyè avni.

Atik/Foto: Krissy

 

Comments

comments