Depi m tou piti, m toujou tande manman m ap di pawòl sa a. Li toujou ap di, li pa janm jwenn pèsonn ba l anyen poutan m konn wè marenn mwen po t konfiti pou li lakay la 🙂 Li konn fè blag menm pou l di li te mèt yon kote y ap separe yon bagay, kou yo rive sou li, bagay la fini.

referans

M te toujou konn ap chèche sa pawòl sa a vle di e poukisa manman m toujou ap repete l. Jodi a mwen vin gran, se kounya a mwen konprann e wè enpòtans sa l konn ap di a. Pou listwa manman m fè 7 pitit, youn nan nou mouri depi tou piti. Madanm sa a sakrifye lavi l sou yon recho dife pandan 20 tan pou l fè edikasyon nou, okipe nou elatriye poukont li. Papa m te toujou la, men se te tankou yon papa “new freedom” li la li pa la; paske nou tout te depann de manman m pou nou viv depi jou klè rive jouk tan solèy kouche. Se  yon ekzanp sakrifis m ap toujou respekte men m deside pa chwazi ni fè menm jan an. M pa vle tounen modèl “fanm potomitan” sa a sosyete a pa sispann pwodui a.

M pa konn si se tèlman mwen tande manman m di pawòl sa a, mwen menm tou m remake m pa janm jwenn moun ban m anyen tou. Gendelè m konn mande tèt mwen, genlè mwen pran wout ki pi difisil la? Lontan sa te konn fè m kriye, sa te konn fè m tris pou m wè m poukont mwen, pou m wè se mwen mennaj pa janm voye nan stidyo ni al manje elatriye… Men si w wè sa, kounya sa pa fè m ni tris ni pè ankò. Paske mwen vin aprann lè w sou wout pou w amelyore lavi w toutbon an, lavi a p ap fè w kado. Se ou ki pral fè tèt ou kado. M konnen sa pa fasil pou dijere, men m ta renmen ou bay tèt ou leson sa a… 

Nan zòn kote m te leve a, se te yon konpòtman otomatik pou ti jèn fi chèche yon gason pou okipe yo, kou yo kòmanse demwazèl. Sa pa t epanye jèn fi anndan lakay mwen pou te gen menm konpòtman sa a tou paske se sa yo te konn wè matant, kouzin, zanmi matant mwen yo ap tann. Yo tout se yon “papa bondye gason” yo t ap tann ki pou vin delivre yo osnon jan yo konn di “leve yo atè a”. M sonje gen yon bon zanmi youn nan gransè m yo ki te di m yon lè: “Kounya a ou kòmanse demwazèl, ou pa ka nan pale ak ti gason ki p ap itil ou anyen ankò“. Sa l di a te ka yon bon konsèy wi, nan sans pou m frekante moun k ap ede m grandi, yon moun ki ka itil mwen entèlektyèlman osnon ekonomikman tou; men sa l te di a te fokis sou sèl kote materyèl la e sa te manke yon bagay kapital; nan sans kisa mwen menm a pa de kò m, mwen ka ofri yon moun mwen gen yon relasyon avè l. M sonje tankou se te yè kòman m pa t janm ka an amoni ak gran sèm yo, paske mwen pa t janm kwè san efò pa m, depann de yon moun totalman ka ranje zafè m.

Eksperyans pa w la gen dwa diferan de pa m nan. Men nan kilti nou ak fason nou wè mond lan nan sosyete pa nou an, anpil fanmi sitou manman- ki pa t gen chans ale lekòl osnon fè gwo klas, ki pa gen anpil mwayen lajan pou leve nou- souvan san yo pa konnen, leve tifi- k ap vin fanm demen- pou depann de gason konplètman. Lè m pale de depandans lan, mwen wè l sou plan ekonomik, santimantal, konfò, pwoteksyon elatriye… Youn nan enpak negatif mwen remake souvan sa genyen, se jèn fi k ap rabese yon lòt pou di se mennaj/mari yo ki fè yo kado yon bagay pou yo ka montre afè yo ap mache osnon zafè yo pi bon pase yon lòt fi. Sa ki vin fè, nou grandi ak mantalite pou nou tann pou moun fè nou kado. E malerezman, nou konstwi fyète nou kòm fanm sou frajilite sa a ki ka efase a nenpòt ki moman. Sa ki vin ranfòse yon kote jan sosyete a konsevwa fanm kòm yon objè- sitou seksyèl ki la pou sèvi ak plè lòt sèks la sèlman.

Mwen fenk fini yon travay memwa mwen t ap fè sou imaj fanm nan chante Rabòday an Ayiti. Rezilta ankèt teren mwen mennen nan travay sa a, montre pawòl degradan souvan yo di sou fanm nan mizik sa yo chita sou wòl nou kontinye fè fanm ak gason jwe anndan sosyete a ki favorize youn e ki kraze yon lòt. Sa ta vle di, nou kontinye leve tifi pou yo depann de gason e gason pou domine tifi ak seksyalite yo- mete sou lajan yo plis gen tandans genyen. Sou yon plan pèsonèl travay sa a montre m, nou menm jèn fi nan jenerasyon sa a, nou gen anpil anpil travay pou nou fè sou tèt nou, pou nou pa tonbe nan pyèj leve lòt tifi ak ti gason nan menm stereyotip sa yo.

Si m ta vle pataje eksperyans pa m, mwen t ap di:

Premye bagay la se, ou pa bezwen wont ni santi w koupab si w remake ou menm tou, ou te kwè tout sa w bezwen se yon gason ki pou ba ou l- ou jis menm jan ak plizyè jèn fanm nan sosyete a ki vale yon manti yo fè yo kwè ki se yon verite, pandan tout lavi yo. Si w santi paske ou nan yon relasyon ak yon moun fòk moun sa a ba w manje, fòk li achte rad ba ou, fòk li mennen w soti, fòk li ba w kado jis paske ou ak li osnon paske w gen relasyon seksyèl ak li, kòmanse poze tèt ou kesyon sa a: “A pa de kò m, kisa m gen pou ofri? Se vre, jan sosyete a bati a, pouvwa lajan an gen pi fò chans ale nan men mesye yo paske se yo ki te toujou plis favorize- al lekòl, fè etid ki avanse, fè metye ki plis rantab elatriye.- Men kounya a, menm si se touzwit, sa kòmanse chanje, yo kòmanse favorize fi lè y ap chwazi moun pou travay, fanm gen chans jwenn bous pou ale fè etid ki pi avanse… Verite yo pa ba w nan tout istwa sa a se pèsonn pa dwe w anyen, se ou ki dwe tèt ou tout bagay. M konnen okòmansman sa ap mete w enkonfòtab- mwen te pase la tou-  men konvenk tèt ou, ou vo plis pase sa kidonk mare ren w pou w bourike pou bay tèt ou tout sa w bezwen yo e konstwi relasyon w ap gen ak moun sou lòt bagay ki pi enpòtan e ki pa gen pri.

Dezyèm bagay la se, wout w ap pran an, jis paske se konsa ou chwazi viv la ap pi difisil. Kòmanse sou fanmi w ki ka di w yo ensèten de avni w, pase pran moun ki pral kòmanse rele w “ti sina” se yon gwo defi w ap gen pou leve non sèlman pou tèt ou men pou moun sa yo. Fòk ou aksepte gen gason k ap pran pretèks akoz de sa pou yo pa janm ofri w anyen tou. M konn wè lòt jèn fi jis paske y ap soti ak yon gason ki rale telefòn yo ki di yo bezwen nenpòt sa l ye a, pou wè gason an kouri pote l ba yo- paske mesye yo fòmate tou pou reponn paske yo konnen aprè l ap pi fasil pou yo pou yo jwenn fi a-. Fòk ou dakò gason k ap renmen w e respekte pou sa w ye a, k ap konprann efò w ap fè pou konstwi fanm ou vle ye a, gen dwa pa reyaji konsa e sa pa fè l manke gason pou sa tou. Se sa ki fè sa enpòtan anpil pou w aprann fè tèt ou kado, fòk ou aksepte fè tèt ou kado- menm si se ta yon bagay ou sanble kòb pou achte paske ou pa gen kòb la sou plas- paske lè w fè sa w abitye tèt ou konnen si yon moun ta rive ba w yon bagay se pa paske ou pa ka bay tèt ou li e se la a tout pouvwa ou gen sou tèt ou a pral jèmen.

Nenpòt jan ou ta virel la, l ap pi difisil pou ou pou kreye endepandans sa a, paske sa pral mande pou w patwon e anplwaye tèt ou an menm tan. Anpil swè ap gen pou koule men kwè m sa vo lapèn. Paske lè sa a, ou vin kreye modèl fanm sa a pitit ou- fi/gason- ap ka pran kòm ekzanp fanm ki kanpe pou tèt yo, ou vin kreye yon lòt wout, yon lòt altènativ pou yo paske y ap ka di ni manman m, ni papa m te travay di pou kite sa pou mwen.

Menm jan ak manman m, m pa janm jwenn moun ban m anyen 😛 men jodi a m kontan pou m travay di pou m bay tèt mwen tout sa m bezwen. Sa pa vle di, mwen pral chèche yon moun pou m okipe osnon m pa p janm pran anyen nan men moun non, men m gentan konnen relasyon m ak moun sa a, pa p chita sou sa moun sa a ka achte ban m, ni sou pati li ka fè m pati, sou non l mwen pral pote, sou avanaj materyèl mwen pral jwi de li elatriye. Fè sakrifis ak fòs kouraj ou pou w rive, ap toujou pi difisil e kwè m ou pa p jwenn anpil moun sou wout sa a- paske fasilite, rive vit, fè moun wè se sa sosyete nou an prime- men pran desizyon w depi jodi a fè l pou ou, fè l pou jou w poukont ou yo, jou w ap gen pou kesyone ekzistans ou yo, se repons sa yo k ap fè w konnen limyè pa w la tou konte.

Pran tan w, men pito w kòmanse depi kounya a…

Comments

comments