Jis jounen jodi a, plizyè paran ayisyen malalèz pou pale ak pitit fi yo sou anpil sijè tankou règ yo, relasyon ak gason, fè bagay elatriye. Anpil manman ak papa pitit refize mete pitit yo, sitou pitit fi yo chita pou pale ak yo sou sijè ki enpòtan pou lavi yo. Paske nan kiliti nou, nou souvan gen tandans pa pale ak pitit nou sou sa ki gen awè ak entimite yo. Nan tèt nou, si nou pale ak yo sou sa se gate n ap gate timoun yo. Konpòtman sa a gen danje ladann paske li fòse yo al chèche pou wè sa paran yo refize di yo a, souvan yo tonbe sou zo grangrann yo.

Malerezman, modèl levasyon sa a gen anpil move konsekans sou lavi timoun yo an jeneral, men plis tifi yo an patikilye. Yon bò, se pa fòt paran yo paske anpil nan yo pa t gen enfòmasyon yo menm sou sa, kidonk yo pa gen anyen yo ka pataje ak pitit fi yo si se pa pil pawòl ki pa fonde sou anyen yo konn tande nan bouch lòt moun ki souvan baze sou laperèz ak entèdiksyon. Men yon lòt bò, gen anpil paran ki ta ka fè l diferan paske yo gen bon jan enfòmasyon sou sa, men yo prefere fè silans. Nan lide yo, yo panse se pwoteje y ap pwoteje pitit yo si yo pa janm di yo anyen sou sa. Sa se yon move konpòtman ki fè ni yo ni pitit la anpil tò.

Anpil tifi leve anba anpil entèdiksyon san vrèman konn pouki yo pa ta dwe fè bagay bonè osnon menm pale de sa. Mete sou sa, yo pa gen bon jan enfòmasyon sou kò yo ak kijan yo dwe pran swen l. Sa vin patisipe nan ogmante risk ansent bonè ak pran maladi nan fè bagay ak anpil lòt kalte risk ankò paske yo pa gen enfòmasyon. Pa ekzanp lakay nou, lè yon tifi gen règ li pou premye fwa, manman l pap di l li dwe toujou pwòp, osnon li dwe pran swen kò l pi plis pou l evite enfeksyon. Men l ap raple l pito,  kounya a li granmoun, li ka ansent, piga l al kouche anba gason. Si yon tifi mete yon rad kout, manman l p ap kesyone chwa a men l ap di l l ap atire rega gason ki ka fè yo manyen l mal. Sa sifi pou fè tifi yo santi yo koupab jis paske yo ekziste.

Konpòtman sa yo devlope anpil kilpabilite lakay tifi nan sosyete a. Mete sou sa, gen anpil lòt konsekans ankò tankou move lijyèn ki ka vin debouche sou enfeksyon, konpòtman seksyèl ki pa responsab ak ansent avan lè ki soti nan mantalite kache men voye wòch sa a. Se yon mantalite ki ka detwi lavi tifi yo e anpeche yo jwi jenès yo kòm sa dwa.

Moun yo rele grandèt yo, vwazen, edikatè , deja gen twòp presyon y ap fè sou tifi lè y ap grandi, paran yo pa ta dwe mete sou li. Sosyete a souvan kritike tifi sou jan y ap abiye osnon konpòte yo deja. Paske pou yo, yon tifi pa dwe met rad ki kout, li pa dwe « cho », li dwe tann gason vin pale avè l, li dwe toujou fèmen pye l pou n site sa yo sèlman. Poutan, leve yon tifi yon jan ki ale nan menm sans sa a ka kokobe lespri l epi fè l tounen yon fanm ki kwense nan kò l tankou nan lespri l pi devan.Se yon fi k ap toujou santi l koupab pandan tout lavi l epi ki p ap janm gen yon vi ekilibre tout bon vre.

Se vre, gen anpil predatè seksyèl ki la k ap veye tifi nou yo e ki pa konsidere kesyon laj. Se sa k fè l bon pou nou ba yo mizangad ak prensip ki ka ede yo pwoteje tèt yo e pa pran nan manipilasyon. Men sonje mizangad sa yo, se pa kache yo yon seri enfòmasyon ki esansyèl. Pa panse se mal nou fè si nou pale pitit fi nou yo sou gason, sou kò yo ak sou fè bagay.

Anpil paran toujou pran pretèks laj. Yo souvan di : « se tifi m genyen, se timoun m genyen, m p ap ouvri lespri l ». Kòmsi lè yo pi gran yo ta pral pale avè yo. Si nou konsidere pale sou gason osnon sou fè bagay ak tifi yo ouvri lespri yo, prefere lespri yo ouvri men yo gen ase enfòmasyon pou yo ka gen konpòtman responsab lè yo pi gran epi ki ka ede yo devlope tout bon vre nan kò yo tankou nan lespri yo.

Atik: Stef-any

Foto: Saddi Khali

Comments

comments