Se depi lontan, fason moun wè kò fanm ap fè gwo polemik nan lemond akoz de jan chak kilti wè l, kesyone l, oubyen sèvi avè l. Nan plizyè kote moun gen plis aksè ak edikasyon, yo gentan fè anpil avanse sou deba sa a, men sa pa vle di dosye kò fanm nan pa kontinye fè anpil pale anpil. Lakay nou an Ayiti, nou pa gen anpil tan depi nou kòmanse kesyone sa; kidonk nou mèt atann nou pandan plizyè ane ankò, sijè sa a pral kontinye fè anpil aktyalite, paske se yon dosye ki endispansab e ki frajil si n ap konsidere fason nou defini fanm ak gason lakay nou.

saddik

Soti nan depi lè yon fanm konnen se yon tifi li pral fè, rive lè tifi sa a tounen yon fanm pou tèt li,  sosyete a pi souvan fè ni fanm ni gason wè kò fanm tankou yon teren entèdi e pita kòm yon komès.Gen anpil lide tou fèt nou repete, nou pale, nou kwè ki fè nou konprann se sèl fason sa yo nou ka wè kò yon fanm. Rezilta fason panse sa a ba nou de seri gwo fenomèn ki fè anpil dega sou nou e sou lòt jenerasyon ki vin aprè yo. Se sa ki fè, li enpòtan anpil pou nou koute kijan moun nan sosyete a pale sou fi ak sou kò fi. Kit se papa osnon manman pitit ki kwè sa kò tifi a sanble ka pi gwo richès li pase pran jèn fi ak jèn gason ki pran nan pèlen sa a, pou rive sou otorite ki pral pran desizyon pou di men sa ou pa yon fi ka fè ak kò l, dosye sa a konsène tout moun.

Koze a se kisa l ye? Si w ap byen gade w ap wè jouk kounya a nou fè tifi lakay nou konnen toutotan yo gen plis gason k ap kouri dèyè yo se le sa yo enpòtan. Nou pa defini tifi sou kapasite yo pou yo aprann konn tèt yo osnon  pou yo pran desizyon pou lavi yo. Men nou jije yo sou plezi yo ka bay gason kit li se fè manje, lave rad, okipe timoun ak bay plezi sou kabann. Epi nou di yo, se si yo fè sa byen, y ap merite rekonesans nan men nou. Yon rekonesans ki souvan pa janm vini ki remèt sosyete a an pakèt moun fristre ki panse yo pa vo anyen. Nou leve tifi pou yo aprann bliye tèt yo, bezwen yo ak rèv yo epi mete lòt moun avan yo aprè nou kritike yo, nou di yo pa ka prezidan osnon chita nan gwo pòs desizyon. Nou tèlman ap fè sa depi lontan, lè yon jèn fi deside sa pa mache pou li, lè l kòmanse pran pwòp desizyon pa l nan tout nivo nan lavi l, nou rele l mal gason pou nou imilye l, nou menase byennèt li ak lavi l.

Jouk kounya, sa parèt grav si yon fi pa ta dakò mache nan lojik kouche pou l rive a nan mantalite nou an Ayiti paske nou aprann yo se kò yo ki pi gwo valè yo.  Se sa k fè anpil jèn fanm jodi a gade sa tankou yon gwo avantaj. Si yon fi gen anpil gason k ap mache dèyè l pou ofri l bagay materyèl, se lè sa l santi l fanm. Dayè sa se youn nan bagay ki fè medam yo fè anpil eksè yo pa ta dwe fè pou gason ka wè yo, pou yo ka jwen avantaj materyèl pi souvan se sèl gason ki genyen yo. Lojik sa tèlman mache nan sosyete a, jounen jodi a medam yo pa wè sa anyen menm si y ap aprann yon metye pou yo kouche ak yon moun pou yon machin, yon kay, yon travay elatriye.

Men bèlnègès, se pa wè tèt ou jan sosyete a vle w wè l la ki pwoblèm nan, se deside evolye ladann swa paske se sa ki pi fasil osnon se sa lòt moun ap fè. Si se konsa sèlman ou ta wè tèt ou, aksepte ou se yon koupab nan mitan yon milyon epi deside aji sou sa. Paske yon jou rapò ki gen ant valè pwodwi a ak pri l ap bese byen ba. Ap rive yon lè, yo p ap ba w pri pou li ankò paske menm sosyete ki te di w sa nòmal pou itilize kò w sèlman an ap kontinye di gason an, ou pa bon flannè si w ret ak sèl machandiz sa a osnon l ap di l, gen machandiz ki pi fre, pouki se nan sa a ou rete sèlman.

Se sak fè fò k ou veye anpil ki rapò ou gen ak kò w e ki rapò ou pèmèt lòt moun gen avè l. Jan bagay la di a, kabrit gade je mèt kay avan l rantre. Si w pa konsidere kò w tankou viza pou soti nan difikilte, pèsonn moun p ap ka fòse w bay li konsa. Valè w pa chita nan yon pati nan kò w, valè w ale pi lwen pase kò w kidonk li posib pou w reyisi san w pa sèvi ak kò w tankou yon machandiz. Pa koute ni zanmi w lan, ni kèk pwòch ou ki prèske voye w met yon pankat nan do w pou fè w di ou gen pou vann.

Atik: Stef-any/Krissy

Foto: Saddi Khali

Comments

comments