Lè m te fenk ak demwazèl, m pa t gen yon bon imaj de mouvman feminis la nan tèt mwen. Mwen grandi nan lane 90 yo ak sa yo rele dezyèm vag mouvman feminis la, ki dayè kòmanse depi lane 60, ki t ap goumen pou liberasyon seksyèl ak dwa repwodiksyon fanm. Ak tout deba ki t ap fèt sou sa nan medya an Ayiti, mwen te fini pa konprann se fanm yo ki te vle fè gè ak gason pou konn kiyès ki pi fò. M te panse lè yon fi te rele tèt li feminis, se paske li rayi gason osnon li vle pran plas gason. Mete sou sa, m pa t janm wè moun ki devan mouvman an ki sanble m e ki gen yon istwa ki sanble ak pa m. Jodi a, anpil moun (fanm kou gason) toujou wè mouvman an menm jan an, yo wèl tankou yon chire pit ant fanm ak gason, men m sezi wè feminis mwen ye jodi a pa gen anyen pou wè ak rayi gason.

fotosaddi

Lè m te gen 15, 16 zan, m te wè tèt mwen tankou yon tifi k ap grandi ki pa dwe gade gason pou anyen. Petèt se paske nan moman an, te gen an pakèt moun ektremis ak reyaksyonè ki te alatèt mouvman an ki te gen diskou sa a. Men mwen pa t pran ti gason pou anyen. M te santi m pap janm bezwen gason ni pou kolabore, ni pou fè anyen ansanm ak mwen. Soti nan sal klas rive nan relasyon lanmou, m te toujou vle pran plas chèf sa a yo te montre m gason yo te pran nan menm nan.

Jodi a, sa chanje. M ap aprann, m pa ka ap kritike yon sistèm pandan m ap rekreye menm sa m ap kritike a. Si se vre se gason ki ta rayi fanm, m pa ka vle chanje sa pandan m di m ap rayi gason an retou.Epi batay pou fanm ak gason gen menm dwa a, pa chita sou youn rayi lòt. Okontrè, lit la se fè sa ki gen plis privilèj  yo (gason yo) konprann jan privilèj yo a ap toupizi yon lòt (fanm ak lòt minorite) e kenbe men ak sa ki konprann sa, pou ede tout moun rive menm kote.

Mwen vin aprann, solisyon an pa ka dezekilibre menm jan ak pwoblèm nan. E mwen pa ka nonplis itilize menm zouti sistèm k ap toupizi yon gwoup sou yon lòt la ap itilize, si m ap goumen kont li. Rele tèt mwen yon feminis se yon revolisyon pèsonèl kont injistis tifi ak fanm kontinye ap sibi jis paske yo se tifi ak fanm. Epi tou, se yon bagay sèl moun ki gen kouraj ak konviksyon sèlman ka fè. Pou sa tèm feminis lan pote dèyè l nan listwa, pou jan moun kritike l e ba l vye non pote, si w pa konn sa l vle di tout bon, w ap kouri pou li. Ou pa p vle idantifye tèt ou ak yon bagay  ki negatif konsa. Men ou konnen se la pyèj la ye. Sistèm ki favorize gason sou fanm nan, se sa l ap tann pou l vin pi fò. Toutotan ou pè afime w, se plis pouvwa w ap ba l. 

M pa vle desevwa w, pou al fè w kwè feminis  se mouvman pou jistis sosyal ki pi bon. Non, se pa vre! Menm jan ak tout lòt gwo mouvman nan listwa ki ap kesyone pratik sosyete a, w ap jwenn moun k ap pwofite, moun ki devan bann pou pòch yo ak stati sosyal yo sèlman, moun ki pa metrize nannan ak objektif mouvman an, w ap jwenn tout kalite. Men sa pa sifi, pou pè rele tèt ou feminis, paske si pa t gen moun ki t ap goumen toutbon e ki te sakrifye lavi yo nan travay y ap fè a, jounen jodi a, ou te ka pa menm gen aksè pou reve vin fanm ou vle ye a.

Pa gen feminis ki fin bon nèt e ou pa ka vle feminis pa yon moun sanble ak pa w la sanpousan. Mouvman an pou tèt pa l chak jou ap evolye ,paske chak jenerasyon gen priyorite pa yo. Men sèl sa m ka di w, si w vle wè manman sispann priyorize ti gason sou tifi nan voye ti gason lekòl sèlman, e leve tifi a pou l tann gason okipe l, ou se yon feminis. Si w vle mèt tèt ou, e pran desizyon pou lavi w ou se yon feminis. Si w kwè, se pa rad yon fi mete ki pral fè gason fè vyolans sou li, ou se yon feminis. Si w kwè tou, kouvri tout tèt ou se yon pati nan idantite w, ou se yon feminis. Si w vle tout fanm kèlkeswa koulè po l, nivo sosyal li, kondisyon fizik li, jwenn aksè menm jan ak tout moun, ou se yon feminis. Si w pa vle met makiyaj, paske ou kwè sa bay moun pouvwa sou ou, ou se yon feminis. Si w vle mete l tou, paske ou santi w gen plis konfyans nan tèt ou, ou se yon feminis. Si w kwè nan relasyon gason ak fi, pa gen chèf men 2 moun ki merite respè e ki ka dyaloge sou diferans yo, ou se yon feminis. Tèlman gen anpil fason pou vin feminis ki ka reponn ak moun ou ye a, se jis deside chèche l e gen kouraj pou w aksepte epi afime l.

Sa ki bèl ak mouvman sa a, li bay tout moun opsyon konnen kisa ki ba yo pouvwa sou tèt yo, san lòt moun pa tounen yon lenmi osnon konpetisyon, ki pa gen dwa pou ekziste. Epi, w ap konnen ou sou wout pou w tounen feminis ou vle tounen an, lè toutan ou nan kontradiksyon ak tèt ou, ak sa yo te aprann ou sou fanm parèy ou, paske ou pa ka apwoche mouvman sa a, ak yon lespri fèmen.

Bèl nègès, ou pa nan lit osnon nan gè ak okenn gason. Nan chimen w ye a, ou pa bezwen rantre nan konpetisyon ak pèsonn menm si yo ta di w se sa k feminis lan. Tan w ap pase nan chèche agiman pou w montre w ou pi bon pase gason an, sèvi avè l pou w konstwi tèt ou.  Se sistèm nan ki lenmi an, sistèm ki fè w konprann labib di se nan kòt gason ou soti a kidonk ou pi fèb pase l, lide ki di w kò w se pwopriyete prive tout lòt moun sof ou menm, lide ki fè w kwè ou gen mwens kapasite pase gason kidonk ou pa ka rive pran desizyon pou lavi w elatriye… Se sistèm nan pou n kesyone ansanm e kontinye fè lòt pwopozisyon pou jenerasyon k ap vin aprè nou an ka kanpe sou sa n te fè yo, pou ale pi lwen.

Atik: Stef-Any/ Krissy

Foto: Saddi Khali

Comments

comments