Lakay nou kò fanm se twal kay, nou pase l anba pye n jan nou vle e lè nou pi pito.  Jouk jounen jodi a, kò fanm se betiz depi l p ap bay gason plezi nan sosyete n ap viv la. Nou swadizan respekte kò fanm ak tifi sèlman sou 2 opsyon: se swa l ap pouse yon timoun osnon lè l ap kite yon gason layite jan l vle. Pèsepsyon nou gen de kò fanm nan tèlman danjere, li se frèt kach nou itilize pou regle ak ni fanm ni gason. Se sa ki eksplike, betiz ki pi pike nan kilti nou pi souvan gen rapò ak kò fanm. Konsa, lè nou joure yon fanm nan kò l, nou gen prèv nou touche nanm fanm sa a. Pwoblèm yon pratik konsa anpil. Youn nan pi gwo dega li fè, se fè tifi kwè nan manti ke fè bagay osnon bay tèt yo plezi se yon bagay ki sal paske kò yo se yon pwoblèm natirèlman.

Kò yon fanm nan sosyete pa nou an se pwopriyete piblik tout moun sof fanm nan. Nou pèsyade nou gen dwa ni sou sa ki anndan ni sou sa ki deyò kò fanm sa a. Nou ka denigre l, kritike l, pase l nan rizib, toupizi l, dechèpiye l jan nou vle. Lè se yon fanm n ap joure, nou  brase tout pati anndan vant li pou nou ka asire nou denigre l ase. Si se yon  gason, nou pati dèyè kò tout fanm ki nan sèk li pou nou ka fè l santi li pa anyen. Kidonk nou mare ekzistans fanm ak kò yo ki pita mare ak lawont. Sòti sou prezidan rive sou dènye grenn vakabon an, sosyete nou an fè gason kwè yo gen dwa pou dikte jan yon fanm dwe abiye, mache, chita elatriye… ak sa l dwe fè ak bouboun li. Mantalite sa a non sèlman jwe gwo wòl nan vyolans anpil fanm ap sibi nan kò yo ak nan lespri yo, men li patisipe tou nan vòlè pouvwa tifi ak jèn fanm gen sou kò yo nan anpeche yo kwè avan tout lòt moun kò yo se pou yo.

Fè bagay bèl e li enpòtan nan je nou depi se gason k ap pale de li. Yo ka fè mizik sou li, pale de li nan laprès osnon menm itilize kò fanm pou kreye referans anndan tèt nou ki pral detèmine jan nou dwe sèvi ak kò fanm pita. Gason gen dwa pou di jan yo anvi kò fanm, jan yo ta devore l nan de grenn je ak de zòrèy tout moun san okenn repèkisyon negatif nan lavi yo. Dayè, domine kò fanm se prèv gason ki jènjan ki p ap fè bèk atè nan kilti nou. Poutan menm zak sa a ki se fè bagay osnon anvi fè bagay se krim, lè se yon fanm ki pale de li. Enpak yon mantalite konsa tèlman fò, fanm sèvi ak li kòm zam pou imilye fanm parèy yo pou ka pase pou pi bon nan je gason.

Jiskaprezan, nou kontinye kale tifi si nou ta tande y ap pale de fè bagay, poutan nou pase men nan tèt ti gason pou n ankouraje yo e montre yo se ti kòk predatè yo ye. Nou fè mizik pou montre jan “dieu seul me voit” dous lè se gason k ap fè l, men menm gason yo ankò rele anmwey lè yo tande yon fanm ap bay tèt li plezi pou kò l. Fanm menm imilye fanm pou sa, sou baz yon fanm ki fè sa, se paske li pa ka jwenn gason. Gason nan sosyete sa a tounen moralis pa fòs depi se yon fanm ki deside gen kontwòl sou sa l ap fè ak kò l. Anpil nan yo se premye gwoup moun nan sosyete  a k ap kanpe pou di pa gen moral ankò, paske senp zak yon fanm k ap bay tèt li plezi menase yon maskilinite frajil nou kontinye sitire. Si yon fanm ta oze pale de fè bagay an piblik osnon montre li renmen fè bagay, li se pi gwo bouzen ki te ka ekziste nan je nou. Sa sèlman sifi pou nou sal repitasyon l, menase lavi l ak byennèt li. Nou pa ka kontinye sitire yon mantalite konsa. Li lè pou pratik sa yo kòmanse revòlte nou paske ipwokrizi sa a kontinye ap detwi lavi tifi ak fanm anba je nou la a san nou pa kesyone konpòtman ak tradisyon danjere k ap taye banda nan sosyete a depi plizyè jenerasyon.

Nou pa ka vle pale de kò fanm sèlman lè l an danje sou kabann lopital oubyen nan mòg. Kò fanm pa ka sijè konvèsasyon nan bouch nou nan sosyete a sèlman lè kadejakè asasen fin dechèpiye pitit fi nou yo. Kò fanm pa ka sijè nan laprès sèlman lè yon ansyen vakabon popilè deside atake tout karyè ak reyalizasyon yon fanm nan avili kò l pou imilye l. Kò fanm paka sijè mizik rabòday sèlman pou ti blòdè ak animatè itilize pou vin popilè nan kreye slogan pitit fi n ak pitit gason n pral repete pita. Li lè pou nou sispann fè tifi ak jèn fanm wont pale de fè bagay. Li lè pou nou montre tifi kò yo pa sal e pa gen anyen ki imoral ak seksyalite yo. Li lè tou pou nou sispann leve ti gason nan fè yo kwè ti koulout yo se ti mitrayèt yo.

Se yon bon reflèks pou nou kouri di se yon pwoblèm edikasyon. Wi se vre, men sistèm edikasyon nou an poko pare pou chanje, paske nou kontinye ap chwazi moun ki kwè ministè edikasyon nan peyi a se òganize ekzamen leta sèlman. Edikasyon an ka kòmanse ak ou. Kòmanse edike tèt ou pandan w ap kesyone wòl yo fè tifi ak ti gason jwe nan sosyete a pou kontinye asire youn domine lòt. Si nou menm nan jenerasyon sa a deside redefini plizyè pratik nan kilti nou ki fè sosyete a plis mal ke byen, nou ka kreye yon kilti ki plis eklere e ki pi toleran kote kò fanm pa yon menas ni pou fanm ni pou gason. Si nou dakò pou nou chanje fason n ap leve tifi ak ti gason nan konnen tou lè de se moun ki merite respè ak menm tretman, nou ka kite mak nou pou jenerasyon k ap vin aprè yo, konsa yo pa pral lonje dwèt sou nou pou di granmoun yo echwe.

Atik: Krissy

Foto: Ed Maximus

Comments

comments