Ta sanble youn nan fòmil plizyè jèn fanm lakay nou jwenn pou fè gason rete ak yo, se fè nèg la ansent yo.  Kou yo fin fè pitit pou nèg la, yo gen ase prèv nan men yo ke nèg sa a tou mare ak yo pou lavi. Konsa, fanm sa yo asire yo menm si nèg sa a ta al nan lòt fanm, l ap toujou rete nan pye yo. Yon konpòtman konsa montre aklè a ki pwen sosyete a angrennen nan tèt fanm, gason se sèl sovè yo. Mete sou sa, aksyon dezespere sa a mete jèn fanm nan pozisyon ki p ap janm nan avantaj yo.

Ka gen plizyè rezon ki pouse yon jèn fanm poze yon aksyon konsa. Men gen de ladan yo ki plis koresponn ak reyalite tifi ak jèn fanm an Ayiti. Premye a, se lamizè. Pi souvan, se fanm gason ap okipe ki pa vle pèdi privilèj yo tankou jwenn kòb pou manje, kay pou dòmi ak rad pou mete elatriye ki tonbe nan sitiyasyon sa a. Se pa paske fanm ki ta nan pozisyon sa yo pa bon, men se paske jouk jounen jodi a sosyete a kontinye kreye baryè ki anpeche fanm gen ase lajan k ap rantre soti nan men yo ki ka ede yo okipe yo de tèt yo. Pa ekzanp,  gen paran  jiskaprezan ki voye pitit gason yo lekòl pito epi yo kite tifi a pou l fè travay nan kay la sou pretèks depi l konn fè travay byen nan kay, l ap jwenn yon gason okipe l kanmenm.

Rezilta yon zak konsa anjandre, se ti gason an ki konn li ak ekri vin gen ase zouti nan men l pou l  ka soti tèt li lè l vin pi gran. Kidonk se li k ap ka vann sa li gen nan tèt li a pou l ka viv. Men akoz menm mantalite sa a, piske tifi yo se travay yo konn fè sèlman e kounya tete yo ap pouse, y ap ka jwenn yon nèg ki ap fè kòb pou okipe yo pou bèl machwè yo sèlman. Epi, se konsa nou tou antere sa fanm ye kòm moun. Se vre, dezekilib ak diskriminasyon ki mete tifi ak fanm nan pozisyon sa yo kòmanse depi menm avan lekòl. Men san nou pa rann nou kont, chwa sa yo ap minen lavi pitit fi nou yo anba je nou la a, nan mare ekzistans yo pi fon ak gason pou yo ka toujou depann de yo.

Dezyèm rezon an marye ak lamizè tou, men li pi konplèks pase sa. Akoz de mank estim anpil jèn fanm genyen nan tèt yo, sa vin lakoz yo panse si yon gason pa t respekte yo osnon pa t renmen  yo ase, kou yo fè yon pitit pou gason sa a, sa ap chanje. Yon refleksyon konsa se yon pwazon paske li bati sou yon gwo manti ak yon ilizyon ki fè konprann se fanm ki pou kenbe gason. Poutan, pa gen okenn lyen ant respè ak fè pitit pou yon gason. Gen yon timoun pou yon moun pa p fè moun sa a respekte w si relasyon an pa t deja baze sou respè. Okontrè, nan yon peyi tankou Ayiti kote jiskaprezan anpil gason pa vle okipe pitit yo, anpil nan yo ka plis vle met deyò olye yo rete ak manman pitit yo.

Mete sou sa, se pa wòl fanm pou kenbe gason. Ekzistans fanm pa rezime ak tounen madanm gason ni tounen manman pitit sèlman. Yon relasyon ki mache kote de moun yo rive defini men sa ki fè yo vle grandi ansanm, se desizyon tou de patnè yo pran pou sa. Malgre sa, pa gen pyès garanti sa ap mache vre paske relasyon moun ak moun konplike. Kidonk se yon manti yo ba nou fanm, lè yo fè nou kwè si yon nèg pa ta ret avè nou, se fòt nou. Wi se ka fòt yon fanm men sa pa otomatik pou tout fanm. Se sa ki fè, okenn jèn fanm pa bezwen ap mache pwouve pyès moun yo bon ase pou yo kidonk fòk yo rete avè yo. Depi w ta wè ou ta rive nan yon pozisyon pou fè yon gason ansent ou pou l ka ret avè w, retcheke fason ou wè tèt ou ak rèv ou gen pou lavi w yo paske gen anpil chans pou sa pa meyè chwa pou lavi w.

Fè pitit se yon pwojè ki mande anpil planifikasyon ak matirite. Lamizè ak relijyon fè anpil fanm panse se pou sa yo sou tè a. Poutan, pèsonn pa ta dwe kite fè pitit tounen yon fisèl pou mare lavi yo nan pye gason yo ta vle ki pou rete avè yo. Bèlnègès, pa al met tèt ou nan pozisyon sa a ki ka lage w nan katchouboumbe e ba w plis pwoblèm. An nou tout met fòs nou ansanm pito pou n fè tifi k ap vin aprè nou yo jwenn menm opòtinite ti gason ka jwenn ki ka pèmèt yo amelyore lavi yo e tounen fanm yo dwe ye a.

Atik/Foto: Krissy

Comments

comments