Pou anpil nan nou Ayisyen, mwa Mas se mwa fèt fanm. Chak 8 Mas, nou di fanm bòn fèt. Sa tèlman nan lespri nou pou nou fete, plizyè nan nou ki gen aksè ak entènèt ekri gwo pwezi osnon voye flè sou rezo sosyo yo pou fanm. Sèl bagay, nou bliye si se tèt nou n ap bay manti paske mwa Mas pa mwa fèt fanm. Se vre se yon mwa yo selebre sa fanm fè ki chanje kondisyon lòt fanm nan listwa a travè lemond, men mwa sa a se plis yon mwa refleksyon sou stati fanm ak tifi tout kote. Nou pa ka tann chak mwa Mas, sitou 8 Mas, pou se lè sa a nou sonje tifi ak fanm se moun. Nou nonplis pa ka ap mache di fanm bòn fèt chak 8 Mas tankou se gato n ap tann pou nou pyafe. Mwa Mas pa ka fèt fanm, lè Ayiti se 105yèm peyi sou 144 kote lavi ak avni tifi plis an danje.

Mwa Mas p ap janm ka fèt fanm, lè jiskaprezan kadejak se reyalite anpil tifi ak jèn fanm lakay nou. Li p ap janm yon fèt paske si w tape kadejak sou Facebook kounya, w ap jwenn plis pòs jèn gason k ap di depi w fè alsiyis osnon depi se Sen Valanten se pa kadejak. W ap jwenn granmoun gason k ap griyen dan yo sou zak malonèt sa a ki kontinye ap detwi lavi tifi ak jèn fanm. Nou pa ka ap di fanm bòn fèt, lè premye reyaksyon nou lè nou tande pale de kadejak se di se fòt fi a paske nan tèt nou tifi kounya yo twò cho e y ap mache toutouni nan je gason tankou gason se te yon bèt ki pa ka kontwole tèt li. Nou pa ka nan lespri fèt lè pou lane 2004 ak 2006 sèlman, gen plis pase 35 000 fanm ki sibi kadejak lakay nou.

Nou pa nonplis kapab selebre mwa sa a, lè anpil nan nou kwè lè yon gason ap bat mennaj osnon madanm li se korije l ap korije l. Pou jis kounya nou kontinye leve ti gason nan fè yo kwè yo se mèt fanm, kidonk lè yo grandi yo kwè yo gen pouvwa lavi ak lanmò sou chak fanm yo kwaze sou wout yo. Pa gen okenn fèt ki ka fèt chak mwa Mas, lè anndan lakay nou se ak baton nou leve tifi, kidonk lè yon nèg ap bat li pita sa parèt nòmal pou li paske se sèl mwayen koreksyon li konnen. Kijan mwa sa a ta ka fèt fanm lè jouk jounen jodi a, si yon fanm yon gason bat al pote plent lapolis, polisye yo ap plis gen tandans pou griyen dan yo sou li e di l pa fè sa gason an pa vle l fè a pou l pa kontinye pran baton.

Nou pa ka sonje tifi ak fanm se moun sèlman nan pwezi ak nan chante lanmou lè sosyete a kontinye trete yo tankou yo pa egal ak gason. Nou pa ka fin brase ren nou nan kanaval lè sanzave fin monte sou do fanm pou denigre yo epi pou n ap tann 8 Mas pou nou di fanm bòn fèt. Nou pa ka nonplis ap ankouraje san konsyans ki rele tèt yo atis k ap degrade fanm ak tifi nan “travay yo” pou yo ka popilè. Pwoblèm tifi ak fanm twòp nan sosyete sa a pou kontinye kwè mwa Mas se mwa fèt fanm. Abi ak zak vyolan tifi ak fanm ap sibi ap pase anba de je nou chak jou anndan lakay nou, nan katye nou, anndan legliz, nan lari a ak anpil lòt kote ankò pou yon grenn jou chak ane ta rezoud tout tray y ap pase.

Anndan lakay nou, nou kontinye bay tifi rès graten ak zo pye poul yo pandan bèl salad ak bèl dòb vyann nan sou tab la pou mouche gason an. Nou kontinye entèdi tifi jwe osnon kite jèn fanm soti paske nou kwè yo se biblo frajil malè a va rive yo, pandan nou kite frè a fè sa l pito. Nou fèmen pòt nou lè nou tande yon nèg k ap bat madanm li, tankou sa pa konsène nou. Lè yon fanm jete yon timoun paske li pa gen mwayen pou okipe l, nou sèvi ak sa pou nou lave l. Toutpandan, fanm ansent ap pèdi lavi yo nan lakou lopital jeneral chak jou paske yo pa ka jwenn laswenyay, nou pa janm joure ni leve kanpe nan dèyè responsab yo. Lè nou wè yon gason atake yon fanm nan yon espas piblik, se pa nou k ap pote l sekou. Men nou la pou n di fanm bòn fèt. Se ipwokrizi sa a ki kontinye mete lavi tifi ak jèn fanm an danje. Se silans nou ki kontinye manje tifi ak jèn fanm. Se manfouben nou ki fè jouk jounen jodi a, malgre efò ministè dwa fanm ak plizyè òganizasyon fanm, byennèt ak avni tifi ak fanm an danje nan peyi a.

Nou poko ka selebre paske nou poko travay ase. Nou gen twòp chay atè pou n ta gentan ap fè fèt chak 8 Mas. Tray ak tribilasyon jèn fanm ki fè plis pase 52% popilasyon an twò kri devan je nou pou n ta kwè mwa Mas se fèt fanm. Priyorite sosyete  pa n nan kote 40% popilasyon an poko gen 14 lane pa ka se goumen pou fanm ki gentan nan 40 lane e plis gen plas nan gouvènman an pandan tifi kontinye leve ak lide yo pa ka fè sa ti gason ap fè.

Se vre li enpòtan pou nou sonje tout avanse moun, sitou fanm ki te la avan nou yo te fè, men jenerasyon pa nou an gen obligasyon pou amelyore lavi tifi ak jèn fanm. Sa ap pran anpil tan paske chanjman pa fèt rapid, men nou gen devwa pou nou leve tifi yon lòt jan pou kontrekare plizyè nan pwoblèm sosyal, ekonomik ak politik ki menase lavi yo. Gen anpil chans pou jenerasyon pa nou an pa gentan wè rezilta travay ak sakrifis nou yo, men ann kòmanse travay pou chanje fason nou wè tifi ak fanm pou jenerasyon k ap vin aprè yo pa di “granmoun yo echwe”.

Atik: Krissy

Foto: Samuel Daméus

Comments

comments