Nan anpil fanmi, pi gwo pinisyon yon tifi ki ansent avan lè se mete l deyò. Anpil paran Ayisyen  kwè de granmoun pa ka abite menm kote. Sa ta vle di, si yon tifi ta ansent se paske l ta santi l granmoun. Poutan nou konnen byen se pa vre, paske anpil tifi ki ansent bonè lakay nou se yon erè. Kidonk, li vin pi fasil pou jwenn tifi ak jèn fanm ki plis pè reyaksyon paran yo ke ansent twò bonè a li menm. Rezilta laperèz sa a anjandre anpil tèt chaje tankou pouse medam sa yo jete pitit nan move kondisyon ki mete lavi yo plis an danje. Li lè pou paran Ayisyen konnen se plis mal yo fè yon tifi lè yo mete l deyò paske li ansent twò bonè.

Malgre gen jèn famm ki rive reprann yo aprè yo te fin fè yon pitit twò bonè,  sosyete a malerezman poko janm chanje fason li wè yon tifi oubyen yon jèn fanm ki ta ansent avan lè yon lòt jan. Jiskaprezan, anpil moun pa rive aksepte tolere yon jèn fi ki te fè yon pitit nan laj adolesans li. Nou krisifye tifi ki tonbe nan sitiyasyon sa a tankou tout responsabilite zak la ta pou yo. Poutan, nou konnen lamizè ak mank espwa nan avni yo se pi gwo kòz fleyo sa a an Ayiti san nou pa konte jan nou leve ti gason pou wè fè bagay tankou zam yo depi tou piti pou kontwole kò fanm.

Dayè, menm si tifi sa a ta sèlman gen yon mennaj, paran l toujou raple l depi l ta gen malè ansent, lavi l tou fini epi se deyò l ap mete l. Menm si yo pa t janm fè tifi sa a konnen kijan pou l planifye lavi l pou l pa gen pitit avan lè. Jounen jodi a, anpil tifi pa jete yon pitit paske yo pa t vle genyen l, ni paske yo pa t santi yo pare oubyen paske se yon desizyon medikal. Men pito, yo fè sa pou fè paran yo ak sosyete a plezi epi chape anba chatiman. Sa vin patisipe nan konstwi yon pèsepsyon de avòtman tankou yon krim nan tèt anpil lòt moun nan sosyete a. Majorite tifi ki deside avòte malerezman fè sa paske yo toujou wont sa moun pral panse de yo epi pè pou yo pa gaspiye lavi yo jan nou fè yo kwè sa. Yon bò, se presyon manman, papa, fanmi, zanmi k pral di l li rate lavi l epi k ap mete l akote paske l fè yon pitit nan move kondisyon. Yon lòt bò, se kijan sosyete a ap gade l ak jan y ap gen pou trete l.

Lè nou gade kijan gwòs avan lè gen move konsekans sou lavi tifi, tankou sou kò yo, lespri yo ak sou avni yo paske yo potko pare pou sa, li t ap pi bon si paran yo ta panse montre medam sa yo kòman planifye sa yo vle fè ak lavi yo kapital olye yo pouse do yo nan lari, lè kabrit fin pase. Paske anpil fwa, yon gwosès avan lè se rezilta absans oubyen yon move edikasyon seksyèl ak mank aksè pou jwenn planin ki adapte. Jan nou leve tifi yo pou yo gade gason ak ki rapò nou di yo pou yo devlope ak yo fè plis mal pase byen. Se tout koz sa yo ak anpil lòt ankò ki responsab yon gwosès ki rive twò bonè.

Menm si n ap konsidere konsekans yo ki ka grav anpil pou yon tifi an Ayiti, se pa yon rezon pou nou menm paran trete pitit fi nou ki tonbe nan sa tankou yo pa vo anyen ankò. Se pa paske yon tifi ki poko gen 18 lane oubyen yon jèn fanm fè yon pitit san l pa marye pou n mete l akote, ni di l lavi l fini. Fè tifi ak jèn fanm kwè l konsa, se bloke yo epi fè yo pote fado yon erè yo te fè pandan tout lavi yo. Malgre sa paran ak sosyete a di, gen anpil tifi ki rive reyalize rèv yo menm si yo te fè yon pitit bonè.

Paske si yo jwenn èd ak sipò pwòch yo, olye gwo presyon tankou mete deyò ak repwòch chak jou, y ap rive kontinye grandi epi pa tounen yon manman k ap repwodwi menm modèl edikasyon sa a sou pitit pa yo. Se sa ki fè, li t ap pi bon si n ta gade kijan nou ka ankadre yo epi kontinye gide yo pou yo rive reyisi lavi yo pito.

Atik: Stef-any

Foto: Krissy

Comments

comments