Lajan se yon mal nesesè, jan nou repete l souvan nan kilti nou an Ayiti. Se vre nou bezwen l pou nou itilize chak jou, men se pa tout bagay li ka achte. Anpil gason lakay nou panse yo ka achte fanm ak lajan. Se sa ki fè pou anpil nan yo, fanm parèt nan je yo tankou yon machandiz e yo toujou pare pou met lajan deyò pou yo posede fanm sa a. Nou pa ta dwe kontinye leve ni tifi ni ti gason nan yon mantalite konsa, paske jan yo pral konsidere tèt yo ak jan y ap gen pou konsidere lòt moun nan antouraj yo pita ka bay sosyete a plis pwoblèm.

Se vre n ap viv nan yon peyi kote mizè ap detwi lavi ak avni moun chak jou, men jan nou fè timoun sitou ti gason wè lajan, gen anpil danje ladann. Rapò nou fè ti gason gen ak lajan fè yo panse lè yo pi gran, depi yo kwè depi yo gen lajan y ap ka achete fanm e sa ap ba yo pouvwa pou fè fanm sa a tounen pwopriyete prive yo. Yon lòt bò, nou montre tifi, gason k ap ofri yo lajan se yon prèv lanmou, kidonk yo dwe sede kou yo jwenn prèv sa a. Se sa ki esplike anpil jèn fanm pare pou kouche ak nenpòt gason jis pou yon kado yon gason ta ofri yo e non paske yo dakò fè yon eksperyans ak moun sa a ak pwòp volonte yo.

Sa vin fè, plizyè gason ki leve nan mantalite sa a pa nan lide pou yo abòde fanm tankou moun, men pito tankou yon byen yo ka posede lè yo vle. E se menm yo menm ki toujou pare pou blese fanm nan kò yo ak nan lespri yo si fanm nan pa ta reponn ak avans yo a.  Plizyè fanm  bò kote pa yo, pare pou ofri tèt yo ak nenpòt gason ki ta ka ofri yo plis lajan an, menm si nan wout sa a yo ta pèdi respè yo e mete lavi lòt fanm an danje. Nan tèt yo, lajan an ka pale pou yo.

Sa vin fè jounen jodi a, anpil gason toujou panse lajan se sèl bagay yo ka bay yon fi pou trete l byen paske se sa sosyete a aprann yo. Dayè, nou souvan di yo, depi yo bezwen fi, se lajan pou yo genyen. Nan konsa, yo vin prèske panse yo pa bezwen respekte yon fi ki nan relasyon ak yo depi yo gen lajan. Sa ka menm rive yo vyolan avè l, men yo panse lajan se sèl bagay ki ka ede yo bay fi sa a enpòtans kòm moun.  Anpil fwa, yo menm repwoche fi a si ta gen diskisyon nan mitan yo lè yo ta santi envestisman yo te fè a p ap byen mache.  Mete sou sa, sosyete a ap dakò ak moun sa a paske pou yo lajan gason an genyen an sifi pou fi a tounen tout sa mari l osnon mennaj li ta vle, menm si sa pa ta pote okenn satisfaksyon pèsonèl ni ede yo grandi.

Yon lòt bò, nou tou di tifi yo se pou vann yo ye. Depi yon moun gen lajan l ap ka achete yo. Sak vin fè tifi nou yo lè yo pi gran ap toujou chache yon grenn bagay lakay yon gason: lajan. Si sa rive yo jwenn gason sa a, yo dakò aksepte tout sa moun sa a ta fè yo paske l gen lajan. W ap souvan jwenn se fanm sa yo ki pi souvan nan kategori fanm gason bat e ki viktim tout move kalte abi. Menm si yo ta jwenn mwayen pou kite moun sa a, y ap prefere rete, pi souvan pou lajan an e paske yo pa kwè yo menm tou yo gen kapasite pou fè lajan, paske yo panse jwenn yon gason ki gen lajan se pi gwo rèv yo te ka reyalize.

Li enpòtan anpil jounen jodi a pou n aprann ni tifi ni tigason wè epi sèvi ak lajan yon lòt jan. Paske jan yo wè li an gen yon gwo manti ladann ki ranfòse sistèm ki bay gason plis pouvwa sou fanm nan, ki anrasinen byen fon nan sosyete a. Premye jan pou n konbat sa, se montre ti gason, tifi ak fanm pa pou vann. Menm jan an tou, aprann tifi yo, yo gen plis enpòtans pase tout lajan yon gason ta ka ofri yo.

Ede yo konprann tou, yo gen pouvwa sou tèt yo ak avni yo. Se pa paske yon gason ta ba yo milyon ven pou yo kite l derespekte yo epi aksepte tout sa l fè yo. Paske respè yo merite nan men yon moun ki pataje vi yo pa depann de lajan. Si nou leve yo yon lòt jan, yo p ap kouri al chache gason pou lajan. Y ap pito fè gason aprann respekte yo pou sa yo ye. Se vre anpil gason kontinye panse lajan ka fè fanm mache. Men, sa se yon mantalite nou ka demantibile, si depi jodi a nou kòmanse yon lòt sansibilizasyon ki montre fanm se moun e yo pa byen pèsonn ka achte.

Atik: Stef-Any

Foto: Kenneth Gray

Comments

comments