Aprè dènye retrèt BN nan ane pase nan Le Montcel, ekip la te pase nan tout chanm yo pou fè yon dènye tchèk ak netwaye yo. Nou te sezi lè n te tonbe sou plizyè savon ak krèm pou chanje koulè ki te rete swa nan twalèt yo osnon sou ti tab anndan chanm yo. Se vre sou plas nou pa t konn kòman pou  n te konprann sa, paske nou pa t konnen ak ki entansyon moun ki t ap sèvi ak pwodui sa yo te kite yo, men yon bagay ki te fè nou plezi, pèsonn nan ekip la pa t kritike moun ki te pote pwodui sa yo. E sa, se yon ekzanp anpil nan nou ta dwe swiv. Kritike jèn fi k ap sèvi ak pwodui pou vin grimèl pa youn nan solisyon pou yo sispann fè sa.

skin-bleaching

Eske w rive poze tèt ou kesyon, kisa ki fè yon jèn fi an Ayiti vle chanje koulè l? Si kesyon sa a pa janm monte nan tèt ou, petèt ou mal plase pou kritike, joure, imilye yon moun ki ta fè chwa sa a. Listwa moun sitou fi k ap sèvi ak pwodui pou chanje koulè yo, se yon gwo dosye ki konplèks. Se yon dosye ki mare ak anpil demon nan sosyete n ap viv ladann nan,  tankou kriz idantitè, diferans klas, si w se fanm ou gason, nivo sosyal, rès sekèl esklavaj ak anpil lòt faktè ankò. Olye nou kesyone l e eseye konprann  li, anpil nan nou pito chwazi wout ki pi fasil la pou nou fè moun k ap fè sa a santi li koupab. Olye nou poze kesyon pou konn kiyès  k ap pwofite plis de mache ki vann pwodui sa yo, nou pito repete si pa t gen demand, mache a p t ap ekziste pou n ponpe sou do moun ki fè chwa sa a. Fason panse sa yo vre yon sèl bò, nou bliye lòt bò a twò souvan, nou bliye opresyon ki kache dèyè pratik sa a ki se yon eleman enpòtan nan ekwasyon an.

Yon jèn fi p ap annik deside l konsa pou l vin grimèl si pa t gen yon demand grimèl sou mache a, kote jouk jounen jodi a a, anpil gason ayisyen ap chèche fanm ki “jòn”. Plis po fi a pi klè, se plis li bèl nan je yo. Se plis gason ap kouri dèyè l. Pa mande bondye si cheve l siwo osnon cheve l long. Nou met grimèl sou fil kouran byen wo, nou ba yo ti non tankou “ti loulouz”, nou file yo an fransè mawon pou nou ba yo enpòtans. Men lè nou wè yon lòt po l fonse ki swadizan reponn ak kritè bote nou kreye nan kilti nou tankou gwo dèyè ak gwo tete, nou wè l tankou yon “bèl blak”. Sa ki pa reponn ak kritè sa yo, nou mete yo deyò nan jwèt la. Nou trete fi ki gen po fonse men ki “byen kanpe” tankou li se yon eksepsyon nan règ la. Fenomèn sa a pa t ap gwosè li ye jodi a tou, si nou pa t asosye richès ak koulè po moun ki pi prè blan ak milat yo. Kounya a, di m yon moun ki pa t ap renmen pou moun trete l ak respè osnon pou moun ba l atansyon?

Menm si nou ta mete kesyon respè a sou kote, èske w mande tèt ou ki kote pwodui sa yo soti? Nan ki magazen pwodui sa yo disponib? E kiyès ki mèt magazen sa yo? Paske pou m pa di tout, pi fò pwodui sa yo pa pwodui lokal, se pwodui ki sot nan laboratwa nan gwo peyi. Gwo chabrak enpòte pwodui sa yo, mete yo nan magazen ak makèt bò lakay nou epi malerèz achte yo pou revann nan laye anba solèy nan mache. Malerèz ki nan mache a tou genyen l anba men l, sa vin pi fasil pou li pou l itilize l. Jèn fi ki wè pwodui sa yo nan mache a osnon nan makèt la ki p ap travay, yo pral mande mennaj/mari yo lajan pou yo achte yo, konsa omwen ya rive kontinye chame mari yo pou yo pa gen “fanm deyò”. Sa ki gen posiblite pou yo achte pwodui sa yo ak lajan yo kwè se “netwaye” y ap netwaye po yo, paske yo pa vle sanble “kokorat”. Paske pou n reprann lide anwo a, po fonse, cheve grenn pa bèl e yo pa atire gason nan jan nou wè bote nan sosyete a.

Tout sa, se pa pou dedwane moun ki deside fè chwa sa a, paske yo menm tou yo gen yon gwo responsabilite nan sa. Yo ta dwe konnen pa ekzanp pwodui sa yo ap gen gwo efè sou sante yo alalong. Men sonje tou, n ap viv nan yon peyi kote edikasyon se yon liks, kidonk se leta ki ta dwe okipe l de sa. Men èske janm gen yon ministè sante piblik ki fè yon kanpay sou kesyon sa a? Moun ki deside chanje koulè yo ak pwodui sa yo ta dwe aprann tou, melanin ki nan po nou an ki fè l fonse a p ap ka efase, sa vle di y ap toujou bezwen plis pwodui pou kenbe ak pwosesis sa a. E si w di plis pwodui, ou di depanse lajan toutan e lajan sa a li ale nan bous yon lòt ki souvan gentan gen privilèj po klè a deja. Kisa w janm tande sou mezi ki ta dwe pran pou redui pwodui sa yo rantre sou mache lokal la?

Nou te ka kontinye poze anpil lòt kesyon toujou pou montre fenomèn sa a pa senp jan nou panse l la e li pa ta dwe rete nan nivo kritike yon moun ki deside fè sa sèlman. Nou konnen li difisil yon fwa ou fin konnen valè danje ki gen nan pratik sa a, pou w ret an silans devan yon moun k ap fè sa, men rele yon moun tout move non pou anmède l osinon pou w fè l santi li malalèz nan kò l p ap fè l sispann dekale po l ni li p ap sispann opresyon ki kache dèyè endistri sa a. Youn nan meyè konpòtman ou ka genyen, se chèche plis ak bon jan enfòmasyon sou dosye sa a epi pataje yo ak lòt moun (fanm kou gason) ki nan antouraj ou. Se solisyon an k ap pran plis tan an, men li pi fasil pou l bay bon rezilta.

Comments

comments