Li difisil anpil, si w grandi nan sosyete Ayisyèn nan pou w pa konn tande moun ap di fanm kò yo se yon tanp. Yo pa di l sèlman, yo kore l ak agiman kote yo ka pwouve w se yon pawòl sakre ki nan  labib, kidonk tout moun ta dwe vale l san kraze. Men yo bliye di w pawòl sa a se yon pyèj, yon gwo pyèj pou tifi ak jèn fanm. Se vre li sonnen tankou yon bèl fraz nan yon pwezi, men li se youn nan fòs ki patisipe nan kreye yon move pèsepsyon de kò fanm nan kilti lakay nou ki fè kò yo parèt tankou yon peche, yon bagay frajil, yon bagay ki sal osnon yon danje nan je gason ak nan tèt anpil lòt fanm. Se yon manti yo fè tifi kwè depi tou piti pou fè yo wont kò yo ak sa kò yo ka fè lè yo vin pi gran, jis pou sosyete a ka gen kontwòl ekzistans yo.

inthefaceofadversity

Menm si w ta wè l nan plizyè liv, ou ta tande l nan mizik, osinon ou ta wè l nan tele ak tout lòt kote ki ka enfliyanse lespri moun, konnen yon pawòl konsa pa nan enterè w. Paske nenpòt jan ou ta vire pawòl sa a, li p ap janm nan avantaj ni tifi ni jèn fanm. Si w ap byen gade, w ap wè kò fanm pa ka pa yon tanp paske kò w an vi, li an mouvman toutan. Depi piti jiskaske w grandi, kò w ap bouje, l ap chanje, l ap andire, l ap leve defi, l ap pase tray, l ap geri, l ap rejenere jiskaske l vyeyi. Yon tanp pa fè youn nan bagay sa yo. Yon tanp se yon kay ki kanpe yon kote an plas, ki dwe jwenn plizyè lòt moun ki gen responsabilite pou pran swen l , netwaye l, repentire l elatriye pou l pa deperi. Poutan kò w, yon fwa ou grandi, se ou ki dwe pran swen l poukont ou.

Men sa pa ret la sèlman, sosyete a fè nou kwè kò fanm se yon tanp paske yon tanp se yon bagay ki sakre. Pi souvan tout sakre ou tande a chita nan jan nou montre tifi pou kache ak sere kò yo, jiskaske yo jwenn yon gason ki vle osnon ki vo pri nou fè kò yo tounen an. Men nou pa janm di ti gason menm bagay la, e se la tout pwoblèm lan chita. Nou pa di ti gason fèmen janm yo lè yo chita, men nou prè pou toke bò tèt yon tifi ki ta chita jan l vle, menm si l pa ta konsyan de sa. Si li ta gentan demwazèl menm, nou asire nou pou nou fè l santi l koupab paske se jòf l ap bay gason e pi souvan sa sifi pou nou pran l pou yon bouzen, yon fanm ki cho, yon ti anlè, tankou fanm pa gen dwa tou pou gen anvi. Kidonk, mesaj pawòl sa a ankouraje se kontwòl ak entèdiksyon sou kò fanm plis pase tout lòt bagay. Li retire pouvwa tifi ak fanm te ka gen sou tèt yo, li plase l nan men gason ki gen dwa pou manipile, imilye, dirije, tire revanj ak fè tout lòt sa yo ta vle ak li.

Mete sou sa, depi ti katkat nou pase tout tan nou ap montre tifi pou yo pè kò yo paske gason se danje. Kòmanse nan “m pa vle w jwe ak ti gason rive nan ti gason se gazolin tifi se alimèt”, nou fè tifi pè kò yo olye pou yo konn kò yo e nou fè yo konnen se sèvis nou rann yo lè konsa. Lè yo resi rive nan laj pou fè pitit, nou tonbe ba yo presyon pou yo marye osnon fè vit pou bay gason pitit pou ka kenbe nèg la osnon pou moun pa pran yo pou milèt. Nou tèlman bliye byennèt fanm lè konsa, nou minimize nan gwo konba sikolojik yo ka ye ak tèt yo pou pwouve sosyete a kò yo se yon tanp toutbon. Se yon atant ki chaje ak anpil kontradiksyon paske li mete jèn fanm nan an pakèt konfizyon, ki alafen fè yo tounen viktim ki pa gen okenn pouvwa sou tèt yo toutbon.

Se fasil pou w tande jèn fanm k ap di, “m ap sere l jiskaske m marye” paske nan tèt yo, yo te pran swen tanp sa a spesyalman pou gason. Sa se yon pwoblèm ki revòltan, pa paske kenbe kò a pa bon non, men pito paske pi souvan se pa desizyon fi sa a, se pito desizyon sosyete a pran pou li san konsantman l depi lè l te nan vant manman l san konnen si se k ap pi bon pou li vre. E si yon fi pa ta vle pou kò l tounen yon tanp? Sosyete a ap rejtel e menase lavi l. Alòs fason panse sa a ranfòse aklè lide fanm se manje gason an. Li fè olye pou manman montre pitit fi yo konn kò yo ak pran swen kò yo, yo pito montre yo pè kò yo e pa janm konn sa kò yo itil si se pa pou fè pitit pou gason. Pandan yon lòt bò, gason ap fè tout kalite eksperyans ki egziste, pou yo pran valè fanm yo kapab. E sa ki pi bèl la, pèsonn pa janm mande yo kote tanp yo a, nonplis si l sakre toujou. Kidonk bon lespri nou vle ki rete nan tanp la sèlman la pou fanm, pa vre? Ala yon bon lespri sa papa! Sa ki grav la, mantalite sa a sèvi ak fanm ankò pou wè menm gason sa yo tankou gwo jèn jan ki ka pran nenpòt fanm jan yo vle, lè yo vle men sal repitasyon fanm ki fè menm bagay la.

Akoz de mantalite dwat e gòch sa a, jèn fanm pèdi ni sak ni krab. Non sèlman anpil nan nou pè kò nou, nou pa konn kò nou tou, e anpil nan nou kwè se gason ki pou bay kò nou plezi sèlman. Sa fè anpil fanm wè kò yo sèlman tankou yon zouti ki pou bay gason plezi osnon yon machin ki la pou fè pitit sèlman. San nou pa pale de jalouzi sa kreye nan tèt fanm pou fè konpetisyon nan mitan yo pou jwenn atansyon gason. Kidonk kò nou tounen yon zam ki la pou detwi pwòp tèt nou ak lòt fanm parèy nou. E sa, se yon rezon anplis ki fè kò fanm pa ka yon tanp jan sosyete a vle fè w konprann li a.

Se jan de pawòl sa yo ak anpil lòt ankò ki dyabolize kò fanm ki fè nou kwè nenpòt jan kò yon fanm ta ye li p ap janm ka fin sakre nèt nan je nou paske anpil nan nou kwè nati fanm menm pa bon. Men kite m di w bèlnègès, pa gen anyen ki mal ak kò w kidonk ou pa bezwen okenn sakreman. Kò w pa yon peche, pa gen anyen pou kache ak li. Kò w pa sal, nonplis li pa la sèlman pou bay gason plezi. E si w kwè kò w ta yon tanp, konnen ou se sèl bondye ki mèt li.

Atik: Krissy

Foto: Saddi Khali

Comments

comments