Baton se meyè pratik nou konnen an Ayiti pou leve timoun. Lakay nou, nou bay timoun pi gwo pinisyon ki pi rèd yo nan lide se korije n ap korije yo. Nou maltrete timoun nan mete yo ajenou sou graj ak sèl, chita nan solèy ak wòch nan men yo, kale yo ak rigwaz ak matinèt, mare men yo ak pye yo ak fil kouran, elatriye. Nan tèt nou se disiplin n ap mete. Kote nou ka bay yon ti gason chans, tifi se toupizi nou toupizi yo lè nou pran yo. Paske nou pa vle yo fè n kriye pita. Yon pratik ak yon mantalite konsa fè timoun, men pi souvan tifi ak fanm mal jouk nan zo. Nou pa ta dwe sitire l paske li patisipe nan fè vyolans sou fanm ak tifi parèt yon bagay ki nòmal nan je nou.

Anpil nan nou Ayisyen toujou kwè bat ak maltrete yon timoun, se korije l. Mete sou sa, nou chèche anpil fo agiman pou kore lide sa a ki se yon gwo manti. Menm si timoun nan tou piti, nou panse nou dwe bat yo pou nou ka ba yo disiplin ak lòd pou pita pou yo ka fè bon timoun. Se sa ki esplike nou ka kòmanse bat  yon timoun depi avan menm li gen lespri, menm lè li poko gen bonsans ni okenn kontwòl sou emosyon l. Nou ka touye l anba baton pou nou ka korije l. Dayè, nou souvan di se depi piti nou dwe kòmanse bay timoun nan lòd pou l ka grandi avè l. Pawòl sa a vre a mwatye paske lòt mwatye a se yon gwo manti, paske lòd ak disiplin pa gen anyen pou wè ak tray n ap fè timoun sitou tifi pase nan peyi sa a.

Nan yon atik OMS, ki se òganizasyon mondyal lasante pibliye, twaka granmoun deklare yo te sibi vyolans lè yo te timoun. Rechèch yo fè a montre premye koz vyolans sou timoun souvan se vanjans yon moun ki te sibi l lè l te pi piti. Jis  jounen jodi a malgre pale ki gen sou sijè a, gen 77 peyi kote yo panse baton ak anpil lòt pinisyon malouk ede bay timoun disiplin. Nan peyi pa nou, nou gen yon pil ak yon pakèt pawòl ki ankouraje nou maltrete timoun nou repete tèlman, yo vin tounen reyalite nou. Pawòl sa yo danjere paske se yo ki vin tounen pratik nou itilize pita ki bay paran ak lòt moun k ap leve timoun rezon pou yo bat yo lè lide yo di yo pou nenpòt ti bagay. Pa ekzanp, nou repete souvan pito timoun kriye granmoun pa kriye. Se depi tou piti pou w drese pyebwa paske lè l grandi w p ap ka drese l ankò, pou n site sa yo sèlman. Se vre nou grandi ak pawòl sa yo e konprann yo nòmal. Men konbyen nan nou ki reflechi sou konsekans baton gen sou tifi nan sosyete a ? Ki kalte fanm nou konstwi lè nou fè ti pitit fi nou yo abitye ak baton ? Si baton te bay bon rezilta, poukisa aprè plizyè jenerasyon n ap viv nan yon sosyete kote dezòd se sèl wa?

Yon tifi ki leve ak baton p ap fouti pa tounen yon jèn fanm, yon fanm ki mare nan tèt li ak nan kò l ak nan lespri l demen. Paske souvan, baton sa yo toujou akonpanye ak gwo jouman ak imilyasyon ki rabese timoun sa a. Sitou si baton sa yo se pou korije yo pou yon pawòl yo di osnon pou yon lide yo bay ki pa mache ak kwayans nou. Se pa sa sèlman, nou jwenn fason pou ba t tifi menm pou jan yo sèvi ak kò yo : rad yo mete, jan yo danse, oubyen tou si yo ta manyen bouboun yo, oubyen menm nan jwe ak yon tigason. Yon tifi ki leve konsa ap toujou kwè tout sa l fè pa bon si l grandi ak sa paran l te met nan tèt li yo. L ap toujou panse tout moun ka korije l paske paran l te konn fè sa souvan. Si mennaj li oubyen mari l ta leve men sou li, li p ap wè sa anyen. Paske yon granmoun te fè l kwè l ap toujou merite koreksyon. Se youn nan rezon ki fè, jis jounen jodi a, anpil fi p ap denonse mari oubyen mennaj yo lajistis si yo ta sibi vyolans anba men yo, paske y ap toujou panse se yo ki antò, se dwa nèg la pou l korije yo.

Nan menm lojik sa a, mete sou vyolans ak baton an, anpil paran ak moun k ap leve timoun an Ayiti toujou fè timoun yo panse yo se pwopriyete prive yo. Paske se yo ki te mete l sou tè a osnon k ap ba yo manje, yo kwè e yo fòse timoun nan kwè yo ka fè l sa yo vle. Timoun sa yo demen panse menm papa osnon manman yo se mèt yo a, tifi yo panse mari osnon mennaj yo se mèt yo tou. Sa pita vin vòlè kapasite yo te ka gen sou tèt yo nan pran desizyon pou lavi yo.

Bèlnègès, si w manman deja osnon ou panse ou vle vin manman, fòse tèt ou kwè pinisyon ak baton p ap korije timoun. Si w se matant, kouzin, gran sè, vwazin elatriye, raple moun ou wè k ap bat tifi si yo dyaloge ak yo pou fè yo konprann enpak aksyon yo fè a gen sou moun ki nan antouraj yo, y ap gen pi bon rezilta. Baton ak imilyasyon pa mwayen pou leve timoun an jeneral, men tifi an patikilye. Olye nou ede yo, se mare n ap mare yo pi plis nan fè yo pa kwè nan tèt yo, toupizi yo nan lespri yo, fè yo santi yo pa moun, epi pèmèt lòt moun fè yo menm bagay la. Pa bliye bat yon tifi jodi a gen anpil konsekans fizik ak emosyonèl ki ka swiv li pandan tout lavi l. Se pou sa l t ap bon si depi kounya a, nou aprann leve tifi nou yo ak disiplin san nou pa oblije ba yo baton ni imilye yo.

Atik: Stef-Any

Comments

comments