Pa leve pitit gason pou al vanje pou ou!

Youn sou chak 7 jèn fanm an Ayiti ki poko gen 20 tan fè pitit deja osnon ansent nan moman n ap ekri atik sa a. Nou se youn nan peyi nan Karayib la kote valè tifi ki mouri lè y ap fè pitit plis pase tout lòt kote. Fenomèn sa a pa rezilta paran ki demisyone osnon tifi ki twò cho jan anpil moun ta vle kwè sa, ni se pa volonte jèn fanm Ayisyèn pou yo fè pitit bonè jan anpil rechèch sou dosye sa a demontre. Okontrè tifi ak jèn fanm ki twouve yo nan sitiyasyon sa a souvan poko pare ni nan kò yo, ni nan lespri yo, ni nan pòch yo pou reponn ak responsabilite pou leve timoun. Kidonk, jèn fanm kontinye ap fè timoun nan fristrasyon sou chak jenerasyon.  Poutan malgre fristasyon, anpil jèn fanm an Ayiti toujou plis kontan lè se ti gason yo fè, paske nan tèt yo ti gason sa a ap ka vanje pou yo. Yon mantalite konsa se youn nan pi gwo pwazon  pou sosyete a.

Malgre lwa pou gason okipe pitit yo te pibliye depi lane 2014, pifò gason kontinye pa okipe timoun yo lakay nou. Okontrè menm gason sa yo ki komèt zak malonèt sa a se premye moun k ap joure fanm, fè chante ki pou degrade yo pou montre se fòt fanm nan. Rechèch yo montre, Kontinye li

Pa gen anyen sal nan fè bagay!

Lakay nou kò fanm se twal kay, nou pase l anba pye n jan nou vle e lè nou pi pito.  Jouk jounen jodi a, kò fanm se betiz depi l p ap bay gason plezi nan sosyete n ap viv la. Nou swadizan respekte kò fanm ak tifi sèlman sou 2 opsyon: se swa l ap pouse yon timoun osnon lè l ap kite yon gason layite jan l vle. Pèsepsyon nou gen de kò fanm nan tèlman danjere, li se frèt kach nou itilize pou regle ak ni fanm ni gason. Se sa ki eksplike, betiz ki pi pike nan kilti nou pi souvan gen rapò ak kò fanm. Konsa, lè nou joure yon fanm nan kò l, nou gen prèv nou touche nanm fanm sa a. Pwoblèm yon pratik konsa anpil. Youn nan pi gwo dega li fè, se fè tifi kwè nan manti ke fè bagay osnon bay tèt yo plezi se yon bagay ki sal paske kò yo se yon pwoblèm natirèlman.

Kò yon fanm nan sosyete pa nou an se pwopriyete piblik tout moun sof fanm nan. Nou pèsyade nou gen dwa ni sou sa ki anndan ni sou sa ki deyò kò fanm sa a. Nou ka denigre l, kritike l, pase l nan rizib, toupizi l, dechèpiye l jan nou vle. Lè se yon fanm n ap joure, nou Kontinye li

Twòp gason rayi fanm an Ayiti

Si w pa manman lavi, madan sara osnon fanm potomitan, ou pa anyen nan je anpil gason an Ayiti kòm fanm. Fanm se mèvèy nan je anpil gason lakay nou, lè yo ka bay plezi nan kabann, fè manje, lave pase, fè pitit, okipe timoun souvan poukont yo ak kraze tout zo yo pou rann lavi lòt moun vin pi fasil avan tèt yo. Yon mantalite konsa kreye anpil pwoblèm paske li limite jan nou wè fanm e sa afekte lavi fanm tout  jan.  Si w retire fè bagay, fanm pa moun nan je anpil gason. Toutotan nou poko ka admèt se yon gwo pwoblèn nan kilti nou, lavi ak byennèt fanm ak tifi ap toujou an danje.

Anpil gason Ayisyen p ap janm avwe l, men fanm se bèt nwa nan je yo. Pi fò gason lakay nou pa wè fanm tankou moun k ap respire, ki gen rèv, ki gen santiman, ki ka pran desizyon osnon ki gen dwa pou ekziste san yo. Se vre se pa an Ayiti sèlman sa konsa, men Kontinye li

Pa sitire restavèk lakay ou

Gen plis pase 300,000 timoun ki nan restavèk an Ayiti. Fenomèn sa a se yon gwo dosye. Li pa fasil pou sènen e li difisil pou yon moun jis di men kisa sosyete a dwe fè pou kanpe l sèk. Tifi se youn nan pi gwo viktim fenomèn sa a. Yo soufri nan kò yo ak nan lespri yo, sa ki gen gwo enpak sou lavi yo pita. Malgre anpil efò ak travay plizyè òganizasyon entènasyonal ak kèk pwogram gouvènman an, sa pa sifi pou kwape pwoblèm sa a. Poutan, kontribisyon pa w ka itil anpil pou fini ak sa. Jis pa konplis nan fè tifi tounen restavèk lakay ou.

Jiskaprezan anpil nan nou kontinye pase fa nan bouch fòm esklavaj sa a, kote tifi ak ti gason tounen ti esklav anndan lakay nou nan sosyete a. Fanm ayisyèn se youn nan gwoup moun ki rann chay sa a pi lou pou pote. Plizyè nan nou, Kontinye li

Sòti ak blan pa fè w vin milat!

Yon fanm ki rive jwenn yon blan soti avè l vle di reyisit nan je anpil nan nou. Si yo ta rive marye menm, nou kwè fanm lan leve atè a. Yon mantalite konsa se gwo traka nan lit pou ede tifi ak jèn fanm vin mèt tèt yo an Ayiti. Non sèlman li ranfòse lide se yon gason pou yon jèn fanm tann ki pou responsab lavi l nan plas li, men tou si gason sa a se yon blan, li sove. Kidonk, jèn fanm ta dwe mache chèche benediksyon sa a maten midi swa nan tout pye sen. Epoutan, sòti ak yon blan poukont li p ap janm yon kritè reyisit e nonplis sa pa ka sifi pou asire byenèt jèn fanm.

Nou gen tandans nan kilti nou marye koulè po klè ak richès. Petèt sa gen rapò ak istwa nou kòm ansyèn koloni, men depi nou wè blan nou wè lajan ak pouvwa.  Pèsepsyon sa a poukont li se sous anpil pwoblèm nou souvan pa bay enpòtans nan sosyete nou an, poutan Kontinye li

Ti pitit fi moun pa mennaj ou

Se souvan ou rankontre granmoun k ap rele timoun mennaj yo nan sosyete n ap viv la. Li pi fasil pou jwenn granmoun gason k ap rele tifi tou piti osnon jèn ti demwazèl ki gen mwens pase 15 lane konsa, tankou premye objektif lavi yo se te pou yo gen yon mennaj. Nou souvan wè pratik sa a tankou yon ti jwèt ki montre respè timoun nan pou granmoun nan, petèt se sa ki esplike souvan nou fèmen je n sou sa. Anpil paran konn kwè nan relasyon sa yo ki poutan konn youn nan pi gwo nich abi emosyonèl ak seksyèl anpil tifi sibi depi tou piti. Si w se yon granmoun gason osnon fanm, sispann rele timoun mennaj ou paske gen anpil lòt fason ou ka kreye lyen ak yon timoun san rantre nan jwèt sa a ki souvan vòlè inosans yo.

timoun

Li enpòtan anpil nenpòt kote ou ta wè yon granmoun k ap rele yon timoun mennaj li pou dekouraje l fè sa. Sitou nan milye kote paran yo pa toujou gen tan osnon pa ka jere timoun yo jan sa ta dwe fèt.  Fenomèn sa a pa fenk parèt, poutan Kontinye li

Lamizè pa mèt bouboun ou!

Youn nan fason panse nan kilti nou ki fè sosyete a an jeneral, men jèn fanm an patikilye plis mal se fè yo kwè bouboun yo se youn nan meyè zouti ki ka ede yo soti nan lamizè. Chaje pwoblèm ak yon matalite konsa. Pou kòmanse, li se youn nan pi gwo manti nou bay tèt nou kòm sosyete paske bouboun yon fanm ka ede l manje jodi a, men li p ap janm ka fè l gen stabilite lajan alalong ki ta ka ede l soti nan lamizè. Men se pa sa sèlman, se yon mantalite ki chaje kontradiksyon paske fanm ki pran nan pyèj ki deside kwè sa, nou rele yo bouzen. E sa ki deside pa kwè nan sa yo, nou rele yo ti sina. Kidonk, nenpòt jan nou vire mantalite sa a, li fè fanm mal jouk nan zo pi rèd sou chak jenerasyon.

saddi

Nan chèche mwayen pou soti nan lamizè, anpil tifi ak jèn fanm leve san okenn lòt referans pou amelyore lavi yo, si se pa pou yo konte sou bouboun yo ak kò yo. Mòd panse sa yo danjere paske Kontinye li

Nou damou grimèl paske yo grimèl!

Lakay nou grimèl vle di bèl. Depi yon moun, fanm kou gason ta gen po klè, li bèl otomatikman nan je nou. Jan nou wè grimèl ak grimo nan sosyete a fè nou gen plis tandans trete yo ak respè e menm achte figi yo dèfwa akoz de koulè po yo.  Menm si yo pa ta gen lajan ki se yon lòt siy respè nan je nou, nou gen plis tandans felisite yo, ba yo aksè e ofri yo sèvis nou otomatikman paske san nou pa rann nou kont, nou gen tandans plis favorize grimèl paske yo plis sanble ak blan sou fanm ki pa grimèl. Sa vin rann po klè tounen yon atou pou gason bay fanm atansyon. Sa vin kreye tou yon gwo konpetisyon nan mitan jèn fanm pou yo pwouve ekzistans yo e chèche gen po klè pou jwenn atansyon gason san pale sou kòman mantalite sa a danjere pou tout sosyete a an jeneral.

dark_girls_caro_page-bg_29012

Po klè, cheve siwo/boukle, nen ki pa fin kraze nèt se karaktè fizik anpil grimèl. Karaktè fizik sa yo parèt bèl nan je nou paske nou grandi nan yon peyi kote sekèl esklavaj byen vivan. Sou tan lakoloni, lè yon blan vyole yon negrès, pitit negrès la tounen yon grimèl osnon yon grimo. Sa lakòz kolon an aksepte fè negrès sa a bourike anndan kay olye nan mitan solèy cho menm jan lòt esklav ki menm koulè ak li yo ap fè l. Se depi la Kontinye li

Ou pa bezwen pèmisyon gason!

Gason se chèf fanm. Sa se yon pawòl nou souvan tande. Kit se legliz kote anpil pastè entèprete pawòl sa a nan fason pa yo osnon lòt kote nou souvan frekante tankou lekòl epi anndan lakay nou, nou leve ak refren sa a chak jou nan zòrèy nou. San nou pa konnen, mantalite sa a patisipe anpil nan fè jèn fanm ap mande mennaj yo oubyen mari yo pèmisyon pou yo ka soti, tankou al wè zanmi yo osnon regle lòt aktivite pèsonèl yo. Sa ka ale pi lwen menm nan desizyon ki pa gen anyen pou wè ak gason, tankou si yon fanm ka al lekòl, makiye oubyen koupe cheve l nan yon stil li ta vle eksperimante, elatriye. Souvan, se menm kategori fanm sa yo ki viktim vyolans anba men gason ki kwè yo dezobeyi yo lè yo fè yon bagay san pèmisyon yo. Tou sa, se paske nou te fè yo konprann depi tou piti li nòmal pou moun yo avèl la mèt yo paske l se chèf yo.

yay

Nan jan nou leve tifi lakay nou, nou souvan wè yo tankou yon byen gason ka posede. Nou montre yo depi tou piti lè yo jwenn yon gason, gason sa a dwe tounen mèt yo, kidonk Kontinye li

Kò fanm pa peche!

Li difisil anpil, si w grandi nan sosyete Ayisyèn nan pou w pa konn tande moun ap di fanm kò yo se yon tanp. Yo pa di l sèlman, yo kore l ak agiman kote yo ka pwouve w se yon pawòl sakre ki nan  labib, kidonk tout moun ta dwe vale l san kraze. Men yo bliye di w pawòl sa a se yon pyèj, yon gwo pyèj pou tifi ak jèn fanm. Se vre li sonnen tankou yon bèl fraz nan yon pwezi, men li se youn nan fòs ki patisipe nan kreye yon move pèsepsyon de kò fanm nan kilti lakay nou ki fè kò yo parèt tankou yon peche, yon bagay frajil, yon bagay ki sal osnon yon danje nan je gason ak nan tèt anpil lòt fanm. Se yon manti yo fè tifi kwè depi tou piti pou fè yo wont kò yo ak sa kò yo ka fè lè yo vin pi gran, jis pou sosyete a ka gen kontwòl ekzistans yo.

inthefaceofadversity

Menm si w ta wè l nan plizyè liv, ou ta tande l nan mizik, osinon ou ta wè l nan tele ak tout lòt kote ki ka enfliyanse lespri moun, konnen yon pawòl konsa pa nan enterè w. Paske nenpòt jan ou ta vire pawòl sa a, li p ap janm nan avantaj ni tifi ni jèn fanm. Si w ap byen gade, w ap wè kò fanm pa ka pa yon tanp paske Kontinye li

Swiv zanmi’w Bèlnègès

Tumblr Logo

Fotochout/Konsepsyon BELNEGES

Belneges sou Youtube

Facebook