Ou pa bezwen pèmisyon gason!

Gason se chèf fanm. Sa se yon pawòl nou souvan tande. Kit se legliz kote anpil pastè entèprete pawòl sa a nan fason pa yo osnon lòt kote nou souvan frekante tankou lekòl epi anndan lakay nou, nou leve ak refren sa a chak jou nan zòrèy nou. San nou pa konnen, mantalite sa a patisipe anpil nan fè jèn fanm ap mande mennaj yo oubyen mari yo pèmisyon pou yo ka soti, tankou al wè zanmi yo osnon regle lòt aktivite pèsonèl yo. Sa ka ale pi lwen menm nan desizyon ki pa gen anyen pou wè ak gason, tankou si yon fanm ka al lekòl, makiye oubyen koupe cheve l nan yon stil li ta vle eksperimante, elatriye. Souvan, se menm kategori fanm sa yo ki viktim vyolans anba men gason ki kwè yo dezobeyi yo lè yo fè yon bagay san pèmisyon yo. Tou sa, se paske nou te fè yo konprann depi tou piti li nòmal pou moun yo avèl la mèt yo paske l se chèf yo.

yay

Nan jan nou leve tifi lakay nou, nou souvan wè yo tankou yon byen gason ka posede. Nou montre yo depi tou piti lè yo jwenn yon gason, gason sa a dwe tounen mèt yo, kidonk Kontinye li

Kò fanm pa peche!

Li difisil anpil, si w grandi nan sosyete Ayisyèn nan pou w pa konn tande moun ap di fanm kò yo se yon tanp. Yo pa di l sèlman, yo kore l ak agiman kote yo ka pwouve w se yon pawòl sakre ki nan  labib, kidonk tout moun ta dwe vale l san kraze. Men yo bliye di w pawòl sa a se yon pyèj, yon gwo pyèj pou tifi ak jèn fanm. Se vre li sonnen tankou yon bèl fraz nan yon pwezi, men li se youn nan fòs ki patisipe nan kreye yon move pèsepsyon de kò fanm nan kilti lakay nou ki fè kò yo parèt tankou yon peche, yon bagay frajil, yon bagay ki sal osnon yon danje nan je gason ak nan tèt anpil lòt fanm. Se yon manti yo fè tifi kwè depi tou piti pou fè yo wont kò yo ak sa kò yo ka fè lè yo vin pi gran, jis pou sosyete a ka gen kontwòl ekzistans yo.

inthefaceofadversity

Menm si w ta wè l nan plizyè liv, ou ta tande l nan mizik, osinon ou ta wè l nan tele ak tout lòt kote ki ka enfliyanse lespri moun, konnen yon pawòl konsa pa nan enterè w. Paske nenpòt jan ou ta vire pawòl sa a, li p ap janm nan avantaj ni tifi ni jèn fanm. Si w ap byen gade, w ap wè kò fanm pa ka pa yon tanp paske Kontinye li

Pa tann dyaspora!

Li fasil pou bay jèn fanm pote tout vye non, lè yo deside chèche yon kategori gason byen presi ki pou okipe yo. Kòmanse sou ti lepè pase pran etranje rive sou dyaspora, gen yon ipwokrizi nan sosyete a ki kondane jèn fanm pi di pou chwa gason nan kategori sa yo. Poutan, olye nou kontinye lonje dwèt pou akize jèn fanm sou chwa gason y ap fè, nou ta dwe pito goumen pou nou derasinnen mantalite ki fè yo toujou ap tann yon lòt moun ki pou responsab lavi yo nan plas yo a.

yass

Reyalite jèn fanm k ap chèche dyaspora pou fè yo rantre nan peyi etranje, pi souvan Ozetazini, se yon fenomèn nou pa ka monte britsoukou konsa pou nou pale de li. Nou tout konnen sitiyasyon sosyal ak ekonomik peyi nou an, kote lamizè kòmande vant ak lespri pifò nan popilasyon an, kidonk premye reyaksyon nou ak yon fenomèn konsa pa ka pou enkriminen jèn fanm, ni tonbe Kontinye li

Aprann ti gason, tifi pa ti jwèt yo!

Li pa yon sekrè pou pèsonn, jan sosyete a wè fanm pa nan avantaj yo nan tout sans. Akoz nan kilti nou, nou otomatikman konsidere gason kòm siperyè osnon pi bon pase fanm, tifi tou fèt ak yon stati viktim k ap ret tann yo depi lè y ap soti nan vant manman yo. Kòmanse sou pawòl nou di tifi depi tou piti, pase pran jan nou redui yo sèlman ak plezi kò yo ka bay lè yo demwazèl, rive nan jan nou kwè yo natirèlman pa ka pran desizyon pou tèt yo ak okipe gwo fonksyon piblik lè yo pi gran, nou gen anpil travay ki pou fèt pou chanje pèsepsyon sosyete a de fanm, e fè tout moun konprann yon tifi se yon moun avan tout lòt bagay.

northwestern-university

Men nan lit pou pèmèt tifi yo grandi yon lòt jan an epi ede jèn fanm mèt tèt yo a, fòk nou voye je nou tou sou ti gason yo. Paske, menm si nou gen espwa jèn fanm k ap travay pou mèt tèt yo kounya a pral leve pitit fi yo ak pitit gason yo yon lòt jan, ti gason kounya yo se youn nan  pi gwo potansyèl ki ka ede chanje pèsepsyon fanm gen nan sosyete a, si yo resevwa yon lòt edikasyon pou sa. Si nou vle pou Kontinye li

Ou ka pa alamòd, si w vle!

Presyon pou jèn gason ak jèn fanm toujou abiye ak dènye stil ki alamòd la, osnon fè sa lòt moun yo wè sou entènèt la osnon nan tele ap fè, gen gwo konsekans sou jan yo wè tèt yo. Kòmanse sou rad, pase pran stil penyen, makiyaj elatriye…, rive nan fason y ap pale, konpòtman sa yo konn enfliyanse yo pi souvan nan move sans. Nan chèche kopye sa yo wè lòt moun ap fè san poze kesyon, sa konn sifi pou yo pa janm konn vrè idantite yo, gen pwòp vwa pa yo e menm lakoz yo viktim tout kalite vyolans emosyonèl osnon fizik ki pral afekte lavi yo pita. Lè nou gen plis pase mwatye popilasyon an, sitou tifi ak jèn fanm ki pèdi tèt yo pou yo tounen sa yo p ap janm ye pou yo alamòd, gen yon bagay ki p ap mache.

veye

Si w retire ti pousantaj moun ki privilejye yo, n ap jwenn plis pase 80% nan sa nou menm an Ayiti konsome soti  yon lòt kote. Manje nou soti Sendomeng, rad nou soti Panama osnon nan pèpè Miami, stil nou ak jan nou vle wè lavi nou, pi souvan soti nan jan moun ki Ozetazini ap viv. Kidonk, jan n ap viv an Ayiti depi plizyè jenerasyon detache ak moun nou ye toutbon an, akoz Kontinye li

Ou pa gen tan pou veye gason!

Si gen yon kapasite sosyete a fè jèn fanm devlope ki pa nan avantaj yo ditou, se aprann veye gason. Nou fè jèn fanm tounen ajan sekrè ki ka travay pou nenpòt gwo sèvis espyon entènasyonal nan veye gason. Konpòtman sa a otomatik lakay anpil tifi ak jèn fi paske depi tou piti, kilti lakay nou baze valè fanm sou si yo ka jwenn yon gason ki pou okipe yo olye pou yo ta okipe tèt yo. Kidonk nan chèche pwoteje “privilèj” sa a, olye jèn fanm chèche konn sa yo vle ak sa ki ka ede yo responsab lavi yo, nou itilize yo kòm ajan ki pou pase fason panse sa a sou chak jenerasyon. Ou p ap rive kwè jan mantalite sa a fè ni jèn fanm ni jèn gason mal.

butterfly

Youn nan bagay depi tou piti, nou montre tifi se tounen fanm gason p ap voye tounen. Nou aprann yo sa nan fè travay nan kay, aprann fè manje ak anpil lòt aktivite ankò ke nou pa janm montre ti gason. Osnon si nou rive montre yo, nou pa fè l ak menm entansyon an. Sa vin fè lè tifi sa yo tounen jèn fanm, yo kwè sa sifi pou yo jwenn gason chwazi yo kòm madanm, anplis nou pwouve yo se pi bèl bagay ki te ka rive nan lavi yo. Nou demontre jèn fanm kou yo fin jwenn gason sa a, Kontinye li

Non, fanm pa fèt ak tout byen yo!

Sa ka parèt difisil pou aksepte, men jouk jounen jodi a, mantalite ki fè kwè yon tifi fèt ak tout byen l  ki se bouboun li an toujou gen anpil fòs nan jan nou kontinye leve tifi nan sosyete a. W ap sezi tande se pa jenerasyon grann nou ak manman nou sèlman ki te kwè sa. Jèn fanm ak jèn gason ki nan laj pou fè pitit kontinye leve ni tifi ni ti gason ak mantalite sa a. Konsa nou pase move fason panse sa a bay chak jenerasyon. Pwoblèm ki gen nan sa, se ke sa limite jan nou wè fanm nan sosyete a e sa patisipe nan mete lavi yo an danje. Sa ranfòse lide ki fè jèn gason kwè jèn fanm dwe yo yon bagay osnon yo se mèt fanm. Sa atake jan jèn fanm wè tèt yo pita. E sa redui tout sa yon fanm ye nan kilti nou ak kò l ak plezi l ta dwe bay gason sèlman.

sadyes

Sa kontribye tou nan fè jèn fanm pa gen konfyans nan tèt yo. E sa ki pi grav la, sa rann anpil gason wè fanm tankou yon mòso vyann yo ka manje jan yo pito, lè yo pito. Pita, sa vin difisil anpil pou nou wè fanm kòm moun e pou fanm kwè yo plis pase sa yo ka fè ak bouboun yo. Pawòl sa a ak anpil lòt ankò se pwazon nou bay tifi ak ti gason chak jou, ki anpeche yo wè youn lòt kòm moun ki egal ak yo. Se sa ki fè aprè, lè pou nou fè gason pran konsyans ke fanm se moun menm jan ak yo, yo pa ka kwè sa ni aksepte sa, paske imaj sa a rete nan tèt yo e li difisil pou yo chanje l. Ou imajine w Kontinye li

Pou respè w (nan relasyon ak gason)

Youn nan kote jèn fanm sibi plis presyon ak vyolans fizik oubyen emosyonèl se nan relasyon renmen yo genyen ak gason. Se youn nan kote yo bliye pi vit moun yo ye a, rèv yo gen pou tèt yo ak fanm yo vle tounen an. Soti nan jan nou leve tifi an Ayiti ki fè yo plis wè ti gason tankou yon menas, rive nan pil mizik konpa y ap tande lè yo demwazèl ki fè yo kwè relasyon lanmou fanm ak gason souvan pa mache paske fanm se pwoblèm, li difisil pou anpil jèn fanm kòmanse yon relasyon renmen ki chita sou respè. Mete sou sa, sosyete a prepare tifi depi tou piti pou bliye tèt yo pou fè gason plezi, dèfwa li difisil pou yo wè osnon konprann mank respè pou tèt yo ak minimòm respè gason ta dwe ba yo nan yon relasyon ka koute yo lavi yo.

sad25

Si gen yon bagay yon jèn fanm ka devlope lakay li ki ka afekte tout relasyon li genyen osnon pral gen ak lòt moun, se respè li gen pou tèt li. Definisyon ki pi senp nou ka pataje ak ou pou respè nan ka sa a, se konnen sa w aksepte ak sa w pa aksepte e chèche konnen poukisa nan tou lè de ka yo. Sa tris, men souvan se paske nou bliye poze tèt nou kesyon sa yo ki fè anpil gason ak lòt fanm parèy nou trete nou kòm twal kay devan pa pòt yo. Sosyete a an jeneral dwe fè yon gwo travay pou aprann ti gason depi tou piti, yo Kontinye li

Pa gen relasyon ant bouboun ou ak valè w kòm fanm!

Gen anpil etid ak rechèch ki fèt nan peyi ki pi avanse yo ki montre, edikasyon yon moun resevwa depi lè l piti ka detèminen men ki moun, moun sa a pral ye pita. Se sa ki esplike pa ekzanp, edikasyon timoun piti gen gwo enpòtans nan anpil peyi serye. Nan peyi pa nou edikasyon nou bay tifi depi nan bèso make lavi yo, souvan nan move sans. Jan nou leve tifi yo an Ayiti, soti anndan kay pase nan legliz rive sou ban lekòl fòmate ki fanm n ap bay peyi a pita. Anpil bagay jèn fanm ap di, kwè epi ap fè se rezilta sa manman yo, moun ki te leve yo, pwofesè yo, pastè nan legliz yo osnon moun ki nan antouraj yo aprann yo. Paske sosyete a wè fanm tankou yon ti biblo frajil, yon moun ki toujou bezwen pwoteksyon, ki pa ka pran desizyon pou tèt li, ki ekziste sèlman pou bay/fè gason plezi , twa ka moun ki sou wout tifi sa yo ap gen pou pase ba yo (souvan san yo pa konnen) bagay ki pral kokobe lespri yo lè yo pi gran, ki ka anpeche yo leve kòm fanm ki pral mèt tèt yo, kò yo ak lespri yo.

sad

Pi gwo konsekans ki konn gen nan mòd edikasyon sa a, se fè nou fè tifi yo kwè anpil pawòl tou fèt ki pa gen okenn rapò ak reyalite lavi a, ni ak sa yo pral gen pou kontre sou wout yo pita. Anpil nan bagay sa yo pi souvan gen rapò ak kò yo, pi presizeman ak bouboun yo. Premye konsèy yon manman souvan bay pitit fi l prèske toujou gen rapò ak bouboun li. Menm si sijè sa a souvan enkonfòtab pou yon paran abòde ak pitit li nan sosyete nou an (genyen se inyorans ak laperèz ki fè yo pa janm ka fè l), paran yo, manman yo sitou toujou jwenn yon fason pou di tifi a pou l kenbe kò l. E tout kenbe kò ou tande a, se Kontinye li

Rale tèt ou, avan w rale ti fanmi!

Lè w pi gran nan yon fanmi, sa toujou sanble yon gwo chay paske l vini ak anpil responsablite ak tèt chaje. Men nan fanmi ki gen mwens mwayen yo, yo fè w konprann lavi lòt ki pi piti yo sou kont ou lè se ou ki pi gran. Sa pa t ap yon pwoblèm, si moun ki pi gran an te ka jwenn kote pou l pase epi pou l bay lòt sa k dèyè w yo lanmen, men souvan sa pa konsa paske sosyete n ap evolye a pa fè n kado sa a. Fason panse sa a toujou fè anpil gran sè ak gran frè soti fristre, pa byen nan tèt yo ak nan lespri yo. Sitou pa bò lakay nou, kote yo fè pi gran yo kwè se yo menm ki pou rale tout pi piti yo monte sou plan ekonomik ak sosyal. Se yon mantalite ki ka parèt inosan, paske gen kèk pi gran ki reyisi epi ki rive rale pi piti yo vre tankou ba yo viza, foure yo nan yon bwat leta elatriye… Men anpil fwa, sa nou pa wè a se li ki pi mal. Kit se te jèn fi, kit se te jèn gason, se yon chay jèn moun ap pote ki twò lou pou yo.

saddi1

Bagay la se kisa l ye ? Si w pi gran, li toujou parèt nòmal pou w sèvi gid ak modèl pou lòt frè ak sè ki swiv ou yo. Men nan sosyete pa nou an, sa ale pi lwen pase sa paske lavi tèlman di nan peyi a, le tan pou manman ak papa ta travay pou yo fè wout pou pi gran an, senti pa yo gentan kase. Kidonk, Kontinye li

Swiv zanmi’w Bèlnègès

Tumblr Logo

Fotochout/Konsepsyon BELNEGES

  • 7
  • referans2
  • belneges1
  • image (15)

Belneges sou Youtube

Facebook