Jete pitit pa ta dwe jouman!

Nan sosyete pa nou an, nou gen yon pil ak yon pakèt jouman ki la pou fanm ki deside pou yon rezon ou pou yon lòt jete pitit. Pa ekzanp, lè fèt manman rive, nou di fanm sa yo pa ka pase bò twou rego pou nou asire nou yo pote chay sa a nan konsyans yo tout lavi yo. Lè se sen valanten, nou anmède yo nan di yo renmen nounous, men y ap jete timoun tankou te gen yon relasyon ant afeksyon ak avòtman. Nou rele yo lougawou, san konsyans ak tout lòt vye non ki pou blese nan m yo e fè yo santi yo koupab tout rès lavi yo. Men si w byen gade, nou pa janm joure gason ki te met ansanm ak fanm sa a pou gwòs li avan li rive nan sitiyasyon sa a.

Dosye jete pitit la se yon gwo deba k ap fè polemik nan plizyè peyi ki pi avanse pase pa nou an. Nan pi fò peyi sa yo, moun yo plis ap goumen pou defann ideyoloji yo, pi souvan ki mare ak kwayans yo nan yon relijyon kèlkonk ou pa. Pa ekzanp Kontinye li

Men sa jwe ak poupe aprann tifi

Depi lè yon fanm fin aprann se yon tifi oubyen yon ti gason li pral fè, sosyete a gentan dikte l men ki desizyon ak asyon li dwe fè an konsekans pou timoun sa a. Se sa ki esplike souvan, pi fò rad ti bebe fi woz e pa ti gason ble. Woz souvan vle di bèl, saj, pasiv men ble vle di  aktif, agresif ak anpil fòs. Lè timoun sa yo kòmanse grandi, nou bay tifi a bèl ti poupe je ble ak cheve swa ki sanble prensès ak ti jwèt kizin pou fè manje epi nou bay ti gason an ti zam dlo, gwo kamyon ak boul foutbòl, elatriye. Pou anpil nan nou se bèl bagay e sa nòmal. Men poutan, chwa sa yo anpil fwa ki enkonsyan, jwe yon gran wòl nan fason nou wè fanm ak gason pita nan sosyete a.

Ou ka gentan di mezanmi koulè ak kalite jwèt timoun genyen pa yon pwoblèm. Men n ap tou demanti w paske gen anpil rechèch ki demontre ak sa ou ekspoze yon timoun depi tou piti nan antouraj pwòch li gen an pakèt enpak nan lavi l pita. Kidonk Kontinye li

Mwa Mas pa fèt fanm!

Pou anpil nan nou Ayisyen, mwa Mas se mwa fèt fanm. Chak 8 Mas, nou di fanm bòn fèt. Sa tèlman nan lespri nou pou nou fete, plizyè nan nou ki gen aksè ak entènèt ekri gwo pwezi osnon voye flè sou rezo sosyo yo pou fanm. Sèl bagay, nou bliye si se tèt nou n ap bay manti paske mwa Mas pa mwa fèt fanm. Se vre se yon mwa yo selebre sa fanm fè ki chanje kondisyon lòt fanm nan listwa a travè lemond, men mwa sa a se plis yon mwa refleksyon sou stati fanm ak tifi tout kote. Nou pa ka tann chak mwa Mas, sitou 8 Mas, pou se lè sa a nou sonje tifi ak fanm se moun. Nou nonplis pa ka ap mache di fanm bòn fèt chak 8 Mas tankou se gato n ap tann pou nou pyafe. Mwa Mas pa ka fèt fanm, lè Ayiti se 105yèm peyi sou 144 kote lavi ak avni tifi plis an danje.

Mwa Mas p ap janm ka fèt fanm, lè jiskaprezan kadejak se reyalite anpil tifi ak jèn fanm lakay nou. Li p ap janm yon fèt paske si w tape kadejak sou Facebook kounya, w ap jwenn Kontinye li

Gason pa responsab lavi w nan plas ou

Nan sosyete pa n nan, nou kontinye leve tifi jouk jounen jodi a pou yo jwenn yon bon nèg e bon nèg pou nou vle di nèg ki gen lajan. Nou voye tifi lekòl, nou rele dèyè jèn fanm pou al aprann metye, men atant nou de yo pi souvan se pou yo jwenn nèg k ap ka okipe yo. Ni fanm, ni gason konplis nan move kondisyonman tifi kontinye ap sibi nan sosyete a pou chèche yon gason ki tou pare. Li lè li tan, pou nou fè tifi lakay nou konprann, bon nèg y ap tann nan pa lòt ke yo menm.

Nan sa ki gen pou wè ak relasyon fanm ak gason, nou montre tifi toutotan yon gason pa responsab yo, yo p ap janm Kontinye li

Pa leve pitit gason pou al vanje pou ou!

Youn sou chak 7 jèn fanm an Ayiti ki poko gen 20 tan fè pitit deja osnon ansent nan moman n ap ekri atik sa a. Nou se youn nan peyi nan Karayib la kote valè tifi ki mouri lè y ap fè pitit plis pase tout lòt kote. Fenomèn sa a pa rezilta paran ki demisyone osnon tifi ki twò cho jan anpil moun ta vle kwè sa, ni se pa volonte jèn fanm Ayisyèn pou yo fè pitit bonè jan anpil rechèch sou dosye sa a demontre. Okontrè tifi ak jèn fanm ki twouve yo nan sitiyasyon sa a souvan poko pare ni nan kò yo, ni nan lespri yo, ni nan pòch yo pou reponn ak responsabilite pou leve timoun. Kidonk, jèn fanm kontinye ap fè timoun nan fristrasyon sou chak jenerasyon.  Poutan malgre fristasyon, anpil jèn fanm an Ayiti toujou plis kontan lè se ti gason yo fè, paske nan tèt yo ti gason sa a ap ka vanje pou yo. Yon mantalite konsa se youn nan pi gwo pwazon  pou sosyete a.

Malgre lwa pou gason okipe pitit yo te pibliye depi lane 2014, pifò gason kontinye pa okipe timoun yo lakay nou. Okontrè menm gason sa yo ki komèt zak malonèt sa a se premye moun k ap joure fanm, fè chante ki pou degrade yo pou montre se fòt fanm nan. Rechèch yo montre, Kontinye li

Pa gen anyen sal nan fè bagay!

Lakay nou kò fanm se twal kay, nou pase l anba pye n jan nou vle e lè nou pi pito.  Jouk jounen jodi a, kò fanm se betiz depi l p ap bay gason plezi nan sosyete n ap viv la. Nou swadizan respekte kò fanm ak tifi sèlman sou 2 opsyon: se swa l ap pouse yon timoun osnon lè l ap kite yon gason layite jan l vle. Pèsepsyon nou gen de kò fanm nan tèlman danjere, li se frèt kach nou itilize pou regle ak ni fanm ni gason. Se sa ki eksplike, betiz ki pi pike nan kilti nou pi souvan gen rapò ak kò fanm. Konsa, lè nou joure yon fanm nan kò l, nou gen prèv nou touche nanm fanm sa a. Pwoblèm yon pratik konsa anpil. Youn nan pi gwo dega li fè, se fè tifi kwè nan manti ke fè bagay osnon bay tèt yo plezi se yon bagay ki sal paske kò yo se yon pwoblèm natirèlman.

Kò yon fanm nan sosyete pa nou an se pwopriyete piblik tout moun sof fanm nan. Nou pèsyade nou gen dwa ni sou sa ki anndan ni sou sa ki deyò kò fanm sa a. Nou ka denigre l, kritike l, pase l nan rizib, toupizi l, dechèpiye l jan nou vle. Lè se yon fanm n ap joure, nou Kontinye li

Twòp gason rayi fanm an Ayiti

Si w pa manman lavi, madan sara osnon fanm potomitan, ou pa anyen nan je anpil gason an Ayiti kòm fanm. Fanm se mèvèy nan je anpil gason lakay nou, lè yo ka bay plezi nan kabann, fè manje, lave pase, fè pitit, okipe timoun souvan poukont yo ak kraze tout zo yo pou rann lavi lòt moun vin pi fasil avan tèt yo. Yon mantalite konsa kreye anpil pwoblèm paske li limite jan nou wè fanm e sa afekte lavi fanm tout  jan.  Si w retire fè bagay, fanm pa moun nan je anpil gason. Toutotan nou poko ka admèt se yon gwo pwoblèn nan kilti nou, lavi ak byennèt fanm ak tifi ap toujou an danje.

Anpil gason Ayisyen p ap janm avwe l, men fanm se bèt nwa nan je yo. Pi fò gason lakay nou pa wè fanm tankou moun k ap respire, ki gen rèv, ki gen santiman, ki ka pran desizyon osnon ki gen dwa pou ekziste san yo. Se vre se pa an Ayiti sèlman sa konsa, men Kontinye li

Pa sitire restavèk lakay ou

Gen plis pase 300,000 timoun ki nan restavèk an Ayiti. Fenomèn sa a se yon gwo dosye. Li pa fasil pou sènen e li difisil pou yon moun jis di men kisa sosyete a dwe fè pou kanpe l sèk. Tifi se youn nan pi gwo viktim fenomèn sa a. Yo soufri nan kò yo ak nan lespri yo, sa ki gen gwo enpak sou lavi yo pita. Malgre anpil efò ak travay plizyè òganizasyon entènasyonal ak kèk pwogram gouvènman an, sa pa sifi pou kwape pwoblèm sa a. Poutan, kontribisyon pa w ka itil anpil pou fini ak sa. Jis pa konplis nan fè tifi tounen restavèk lakay ou.

Jiskaprezan anpil nan nou kontinye pase fa nan bouch fòm esklavaj sa a, kote tifi ak ti gason tounen ti esklav anndan lakay nou nan sosyete a. Fanm ayisyèn se youn nan gwoup moun ki rann chay sa a pi lou pou pote. Plizyè nan nou, Kontinye li

Sòti ak blan pa fè w vin milat!

Yon fanm ki rive jwenn yon blan soti avè l vle di reyisit nan je anpil nan nou. Si yo ta rive marye menm, nou kwè fanm lan leve atè a. Yon mantalite konsa se gwo traka nan lit pou ede tifi ak jèn fanm vin mèt tèt yo an Ayiti. Non sèlman li ranfòse lide se yon gason pou yon jèn fanm tann ki pou responsab lavi l nan plas li, men tou si gason sa a se yon blan, li sove. Kidonk, jèn fanm ta dwe mache chèche benediksyon sa a maten midi swa nan tout pye sen. Epoutan, sòti ak yon blan poukont li p ap janm yon kritè reyisit e nonplis sa pa ka sifi pou asire byenèt jèn fanm.

Nou gen tandans nan kilti nou marye koulè po klè ak richès. Petèt sa gen rapò ak istwa nou kòm ansyèn koloni, men depi nou wè blan nou wè lajan ak pouvwa.  Pèsepsyon sa a poukont li se sous anpil pwoblèm nou souvan pa bay enpòtans nan sosyete nou an, poutan Kontinye li

Ti pitit fi moun pa mennaj ou

Se souvan ou rankontre granmoun k ap rele timoun mennaj yo nan sosyete n ap viv la. Li pi fasil pou jwenn granmoun gason k ap rele tifi tou piti osnon jèn ti demwazèl ki gen mwens pase 15 lane konsa, tankou premye objektif lavi yo se te pou yo gen yon mennaj. Nou souvan wè pratik sa a tankou yon ti jwèt ki montre respè timoun nan pou granmoun nan, petèt se sa ki esplike souvan nou fèmen je n sou sa. Anpil paran konn kwè nan relasyon sa yo ki poutan konn youn nan pi gwo nich abi emosyonèl ak seksyèl anpil tifi sibi depi tou piti. Si w se yon granmoun gason osnon fanm, sispann rele timoun mennaj ou paske gen anpil lòt fason ou ka kreye lyen ak yon timoun san rantre nan jwèt sa a ki souvan vòlè inosans yo.

timoun

Li enpòtan anpil nenpòt kote ou ta wè yon granmoun k ap rele yon timoun mennaj li pou dekouraje l fè sa. Sitou nan milye kote paran yo pa toujou gen tan osnon pa ka jere timoun yo jan sa ta dwe fèt.  Fenomèn sa a pa fenk parèt, poutan Kontinye li

Swiv zanmi’w Bèlnègès

Tumblr Logo

Fotochout/Konsepsyon BELNEGES

Belneges sou Youtube

Facebook