Maryaj pa ka pi gwo rèv ou pou tèt ou!

Li trè difisil pou w jwenn yon jèn fanm ki nan ventèn li, pou youn nan pi gwo rèv li se pa pou l jwenn yon gason ki vle marye ak li epi li menm an retou pou l fè pitit pou gason sa a. Tankou sa ta dwe pi gwo akonplisman li te ka fè nan tout ekzistans li. Menm si nou poko ta konnen sa n vle pou tèt nou osnon kote gason sa a ap soti, sosyete a fòmate n depi tou piti pou pi gran aspirasyon n se maryaj. Sa ki pi bèl la, kit nou fè l kit nou pa fè l, kit nou vle l kit nou pa vle l, nou pa janm ase nan je sosyete a. Sa se yon gwo chay nou pa wè, men ki kontinye andikape lespri jèn fanm parèy nou jouk jounen jodi a e ki fè nou kwè si nou pa rive akonpli sa, lavi nou pa vo anyen.

beaut2

Atant sa a sosyete a kontinye fè jèn fanm nan, soti nan menm fason panse ki fè nou kwè yon fanm ekziste sèlman pou bay gason plezi a. Se tankou yon bwat sosyete a kreye pou asire l, nou pa janm atenn tout potansyèl nou kòm moun toutotan nou pa rantre ladann. Kidonk granmè n leve pitit yo ki vin manman n ak sa kòm premye objektif yo e pita manman an pase l bay pitit li ki se nou menm. Kontinye li

Pa pè rele tèt ou feminis!

Lè m te fenk ak demwazèl, m pa t gen yon bon imaj de mouvman feminis la nan tèt mwen. Mwen grandi nan lane 90 yo ak sa yo rele dezyèm vag mouvman feminis la, ki dayè kòmanse depi lane 60, ki t ap goumen pou liberasyon seksyèl ak dwa repwodiksyon fanm. Ak tout deba ki t ap fèt sou sa nan medya an Ayiti, mwen te fini pa konprann se fanm yo ki te vle fè gè ak gason pou konn kiyès ki pi fò. M te panse lè yon fi te rele tèt li feminis, se paske li rayi gason osnon li vle pran plas gason. Mete sou sa, m pa t janm wè moun ki devan mouvman an ki sanble m e ki gen yon istwa ki sanble ak pa m. Jodi a, anpil moun (fanm kou gason) toujou wè mouvman an menm jan an, yo wèl tankou yon chire pit ant fanm ak gason, men m sezi wè feminis mwen ye jodi a pa gen anyen pou wè ak rayi gason.

fotosaddi

Lè m te gen 15, 16 zan, m te wè tèt mwen tankou yon tifi k ap grandi ki pa dwe gade gason pou anyen. Petèt se paske nan moman an, te gen an pakèt moun ektremis ak reyaksyonè ki te alatèt mouvman an ki te gen diskou sa a. Men mwen pa t pran ti gason pou anyen. M te santi m pap janm bezwen gason ni pou kolabore, ni pou fè anyen ansanm ak mwen. Soti nan sal klas rive nan relasyon lanmou, m te toujou vle pran plas chèf sa a yo te montre m gason yo te pran nan menm nan.

Jodi a, sa chanje. M ap aprann, m pa ka ap kritike yon sistèm pandan m ap rekreye menm sa m ap kritike a. Si se vre se gason ki ta rayi fanm, m pa ka vle chanje sa pandan m di m ap rayi gason an retou. Kontinye li

Zopope pa metye!

Gen kèk lane kounya a, depi ajans mannken an Ayiti ap pouse kou djondjon. Jèn tifi ki fenk parèt nan lavi a, ak tout inosans yo, ap fè liy tout kote pou yo enskri nan ajans sa yo pou yo tounen mannken. Pifò nan jèn fanm sa yo souvan, se tifi ki soti nan klas popilè a, ki grandi ap gad konkou miss ak feyton ki gen moun ki pa sanble yo ladann e ki pa montre okenn nan valè ki gen kote y ap evolye a- ki wè paske yo mens/mèg osnon gen bèl ti figi, sa sifi pou yo fè « karyè » nan yon metye ki bati pi souvan sou dechèpiyaj ak eksplwatasyon lakay nou. Sosyete a- fanm kou gason-  fèmen je l e tounen pi gwo konplis nan ekspoze jèn tifi sa yo bay predatè k ap tann sa sèlman pou yo atake.

saddi

Pwoblèm nan se pa metye a nan li menm paske gen plizyè fanm- pi souvan ewopeyèn ak amerikèn- ki rive bati fòtin ak karyè yo nan mannkina nan peyi ki pi avanse yo. Men pito, jan nou menm an Ayiti sèvi ak sa kòm parapli pou nou montre moun n ap regle yon bagay serye, pandan nou pa ofri jèn fanm sa yo okenn pwoteksyon, nou p ap menm pale menm de jan nivo a ba e jan nou poko janm ka reponn ak demand ni lakay nou ni a nivo entènasyonal nan metye sa a. Kontinye li

Sispann mande!

Sa w t ap di si m ta di w, ou pa bezwen santi w oblije pou mande gason anyen? Wi pa mande gason anyen! Kòmanse sou manje, pase pran rad w ap mete rive sou kado ou ta renmen resevwa, gason pa dwe w anyen e se pa djòb ou pou chita la ap mande yo. Sosyete a fè nou konprann depi tou piti, antan ke fanm se gason ki dwe pran swen nou. Sa vin parèt nòmal paske nan tout antouraj nou, se pi souvan imaj sa a sèlman nou wè de relasyon gason ak fanm. Nou vin kwè lè n ap grandi se yon bagay otomatik pou nou toujou nan mande gason tout sa n bezwen tankou yo dwe nou sa jouk tan nou mouri. Poutan nan reyalite a, relasyon moun ak moun pa mache konsa vre. Yon relasyon kote youn vle gade lòt kòm egal pa ka mache kote youn ap bay, lòt la ap pran.

khali

Se pa sèl lakay nou an Ayiti sa konsa, kote fason panse sa a tabli kòm yon bagay ki nòmal. Nan plizyè lòt sosyete yo fè fanm kwè si yo ofri osnon bay kò yo, sa sifi pou yo kòmanse mande gason pou okipe de lavi yo nan plas yo. Kontinye li

Kòman w wè m?

Li pi fasil pou anpil moun diferan de moun yo ye nan reyalite a sou rezo sosyo yo. Pi souvan Facebook, Instagram, Snapchat ak lòt rezo yo pa pèmèt moun wè sa k ap pase dèyè foto ak videyo nou poste yo. Anpil jèn moun sitou jèn fanm pati ak entansyon ke yo gen yon jan yo vle lòt moun wè yo ki konn lwen, trè lwen de moun yo ye toutbon an. Se tankou nou te la pou nou montre moun k ap swiv nou yo zafè n toujou ap mache. Soti nan bèl rad, pase pran sa n ap manje rive ak ki moun n ap soti, li fasil pou w jwenn jèn moun itilize rezo sosyo yo tankou yo te la pou pwouve ekzistans yo.

khalisadi

Menm ak tout bon kote rezo sosyo yo te ka genyen, yo fasilite anpil nan nou mete yon mas nan figi nou, pou nou ka jwenn validasyon ak atansyon lòt moun nou pa menm konnen. « Hashtag » melanje ak « filter » ak « likes » ba nou ilizyon ke lavi n yon lòt koulè e fè nou kwè si n pa menm jan ak entèl, nou p ap viv. Se yon gwo danje si w pa konsyan de ilizyon sa a, paske se youn nan bagay ki ka lakoz anpil nan nou bay tèt nou manti e kwè nan manti sa a plis pase moun nou ye toutbon an, a yon pwen nou ka bliye tèt nou. Kontinye li

Bondye w la pa Renmen m!

Premye fwa mwen gen konsyans de diferans ki gen ant fanm ak gason, se nan istwa Adan ak Èv nan lekòl dimanch nan legliz manman m te mache a. E jan w konn istwa a, se te Èv ki te koupab paske se li koulèv la (satan) te sedui. Jounen jodi a m pa al legliz ankò, menm santi kilpabilite Èv la kontinye swiv mwen nan tout pati nan lavi m. Kòmanse sou desizyon m ap pran pou tèt mwen rive sou atant moun ap gen de mwen, kilpabilite Èv la pa janm kite m e dèfwa menm lè m pa konnen, m kontinye ap peye pou li. Men sa pa gen lontan mwen aprann, yon bondye ki fè w kwè w koupab pa bondye w paske pèsonn pa ka renmen moun li ye a si l toujou ap viv nan kilpabilite.

beaut2

Depi tou piti nan legliz, nou aprann moun ki reprezante tifi ak jèn fanm ki se Èv, se yon mòso moun paske se yon kòt Adan ki fè l. Fason panse sa a jouk jounen jodi a detèmine jan nou wè tifi ak fanm nan sosyete a. Nou ret kwè san yon gason, yon fanm pa konplè. Nan kilti nou, nou menm di olye pou yon fanm pa ta gen yon gason nan lavi l, pito l kwoke yon kanson nan pa pòt kay li omwen moun a ba l enpòtans.

Sa ki fè nou leve tifi ak jèn fanm ak kwayans fòk yo jwenn lòt mòso yo (ki souvan se yon gason) sinon yo p ap janm fin moun toutbon nan je nou. Kontinye li

Pa vann li, yo p ap ba w pri!

Se depi lontan, fason moun wè kò fanm ap fè gwo polemik nan lemond akoz de jan chak kilti wè l, kesyone l, oubyen sèvi avè l. Nan plizyè kote moun gen plis aksè ak edikasyon, yo gentan fè anpil avanse sou deba sa a, men sa pa vle di dosye kò fanm nan pa kontinye fè anpil pale anpil. Lakay nou an Ayiti, nou pa gen anpil tan depi nou kòmanse kesyone sa; kidonk nou mèt atann nou pandan plizyè ane ankò, sijè sa a pral kontinye fè anpil aktyalite, paske se yon dosye ki endispansab e ki frajil si n ap konsidere fason nou defini fanm ak gason lakay nou.

saddik

Soti nan depi lè yon fanm konnen se yon tifi li pral fè, rive lè tifi sa a tounen yon fanm pou tèt li,  sosyete a pi souvan fè ni fanm ni gason wè kò fanm tankou yon teren entèdi e pita kòm yon komès. Kontinye li

Kesyone chwa w ap fè yo!

Chak jou pi plis, m tojou ap chèche konprann sa ki kache dèyè chwa, konpòtman, valè, ak kwayans sosyete a ap dikte nou antanke fanm. Kòm yon jèn fanm ki fèt e ki grandi nan sosyete Ayisyèn nan, m fini pa konprann pou m grandi, gen anpil bagay m dwe ‘dezaprann’, anpil nouvo bagay m dwe reyaprann, e sitou rive aksepte pifò sa yo kontinye di m sou kòman m ta dwe ye, se manti.

beaut3

M ka met rad kout sou mwen osnon rete toutouni si m vle, e sa pa vle di mwen se yon vèmin pou sa, ni mwen ta dwe wont pou sa. Men èske mwen konnen aklè poukisa se chwa sa a mwen fè? Anmenm tan tou, èske m pran an kont evolye nan yon sosyete ki fè fanm santi yo koupab jis paske yo ekziste, se rive fè balans nan tout bagay?

M ap obsève depi plizyè ane, jan anpil tifi ak jèn fanm nan sosyete a kwè otomatikman pou yo atire atansyon moun, premye sa pou yo fè se retire rad sou yo osnon pran dèpoz seksyèl lè y ap fè foto. Kontinye li

Kraze sa!

Sa rive w deja pou w poze tèt ou kesyon, poukisa pi gwo jouman/fawouch nan kilti nou gen rapò ak fanm, sitou kò fanm? Li trè difisil pou w tande yon betiz pou l pa gen yon bagay pou wè ak fanm ladann. W ap toujou tande yon ‘manman’, yon ‘bouda’ nan jouman an pou m site sa yo sèlman. Sa w panse ki kache dèyè sa?

ed

Nou te ka kòmanse site anpil rezon ki lakòz sa, men rezon ki plis entèrese nou jodi a se rann nou kont ke stati yon tifi osnon yon jèn fanm an ayiti chaje ak lawont, laperèz ak anpil entèdiksyon. Pa ekzanp, li fasil pou tande yo joure yon fi ki pa vle pran anyen nan men yon gason, ‘ti sina’. Pa paske li jis pa vle pran l non, men paske si li te ‘fanm’ tout bon- nan jan nou defini fanm ki la pou bay gason plezi avan tout lòt bagay la- lè li fin gen relasyon ak gason an, fòk gason an ta peye l. Mantalite sa a kontinye fè gwo dega ni nan tèt tifi ni nan tèt ti gason san nou pa janm rann nou kont de sa ni kanpe pou n di petèt gen yon lòt jan sa ta dwe fèt. Kontinye li

Pa kite yo defini l nan plas ou

Li nòmal si fason w defini reyisit la se pa konsa yon lòt moun wè l. Reyisit se yon bagay ki trè pèsonèl menm si sosyete n ap evolye ladann nan vle fè nou kwè se nan yon sèl wout pou tout moun pase pou yo reyisi, e si yon moun pa ta pase nan wout sa a, nou konsidere l tankou yon pa itil. Pa ekzanp, reyisit nan mantalite ayisyèn vle di pi souvan se gen byen materyèl tankou machin, kay, tè, dènye mak telefòn elatriye…, osinon se tounen yon moun ki popilè, ki chaje kontak (menm si moun sa a pa ta menm konn tèt li).

art1

Poutan pou jèn fi k ap evolye nan sosyete ayisyèn nan, reyisit la charye yon pi gwo chay dèyè l. Kontinye li

Swiv zanmi’w Bèlnègès

Tumblr Logo

Fotochout/Konsepsyon BELNEGES

  • 7
  • referans2
  • belneges1
  • image (15)

Belneges sou Youtube

Facebook